Zadanie 1

Aby wskazać prawidłowe odpowiedzi, musisz wiedzieć, czym są peryfraza i klamra kompozycyjna. Peryfraza to inaczej omówienie, zastąpienie danego wyrazu wyrażeniem opisowym lub opisem, przedstawienie określenia, zjawiska, osoby, przedmiotu za pomocą opisu (np. Rzym – Wieczne Miasto).

Klamra kompozycyjna to zabieg narracyjny polegający na powtórzeniu na początku (także w tytule) i na końcu tekstu tej samej treści (np. pytania, stwierdzenia, myśli, motywu).

Zadanie 2

Przeczytaj uważnie tekst 1 i zastanów się, czy jego autor ma negatywne czy pozytywne zdanie na temat wpływu gier komputerowych na rozwój dzieci. Zwróć uwagę szczególnie na ostatnie zdanie i skonfrontuj go z tytułem.

Podpowiedź: Skaczący Mario to postać z gry „Super Mario Odyssey”, która pokonuje różne przeszkody, wykorzystując swoje umiejętności. Gra ćwiczy m.in. zręczność gracza.

Zadanie 3

Czytając oba teksty, zwróć szczególną uwagę na drugi i szósty (ostatni) akapit tekstu 2 oraz siódmy (ostatni) akapit tekstu 1. Jakie słowo pada we wszystkich wskazanych miejscach?

Zadanie 4

Jak wskazują przytoczone w zadaniu cytaty, autor tekstu 2 wyraża ewidentne przekonanie o negatywnym wpływie grania w gry wideo na osiągnięcia szkolne dzieci i młodzieży. Czy w którymkolwiek akapicie tekstu 1 jest mowa o złym wpływie grania na rozwój umiejętności poznawczych lub zdrowie graczy?

Uwaga: aby zdobyć punkt, musisz nie tylko dać prawidłową odpowiedź na postawione w zadaniu pytanie, ale także uzasadnić ją własnymi słowami.

Zadanie 5

Wróć jeszcze raz do tekstów i przeczytaj je konkretnie pod kątem zagadnienia ujętego w temacie, czyli: Skutki grania w gry wideo w stanowiskach obojgu autorów.

W tym zadaniu nie chodzi o szczegółowe omówienie (ograniczona liczba słów), ale o uogólnienie. Z obu tekstów wyselekcjonuj zatem kluczowe informacje na podany temat.

Nasza rada: stwórz notatkę najpierw w brudnopisie (na końcu arkusza), następnie przeczytaj ją na czysto i sprawdź poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną, aby przez przeoczenie czy niedbałość nie stracić cennych punktów. W przypadku niezmieszczenia się w limicie wyrazów (60–90 słów) podczas przepisywania na czysto będziesz miał/miała możliwość przeredagowania/skorygowania notatki. Możesz też narysować w brudnopisie tabelkę, w której zestawisz poglądy obojgu autorów – porównanie ułatwi Ci znalezienie poglądu wspólnego dla obu tekstów.

Możesz skorzystać z następującego schematu tworzenia notatki:

• określ tematykę tekstu pod kątem tematu: Skutki grania w gry wideo
• przedstaw stanowisko pierwszej autorki
• przedstaw stanowisko drugiego autora
• na koniec sformułuj ogólnie, w której kwestii oboje autorzy są zgodni (zwróć uwagę na ostatni akapit tekstu 1 i skonfrontuj go z wymową całego tekstu 2).

Pamiętaj, że słowem jest każdy wyraz, także spójnik, zaimek, przyimek (i, oraz, ale, do, o, dla, na).

Zadanie 6

Zwróć uwagę na przykład na wers pierwszy (W tobiem, PANIE, nadzieję miał) oraz tryb czasowników w wersach czwartym, piątym i szóstym.

Zadanie 7

W prawidłowym rozwiązaniu tego zadania pomoże Ci znajomość mitów o Demeter oraz nimfach (kategoria: bogowie ziemscy), Orfeuszu i Eurydyce (kategoria: królestwo piekieł) oraz Afrodycie (kategoria: bogowie olimpijscy). Najważniejsze postacie i wątki mitologiczne naprawdę warto powtórzyć przed maturą!

Zadanie 8

Aby zdobyć punkt w tym zadaniu, nie musisz znać całości utworów, ale musisz uważnie wczytać się w oba zaproponowane fragmenty oraz zapoznać się z przypisami wyjaśniającymi archaizmy. Nie ma tutaj żadnej pułapki – rozstrzygniecie jest jednoznaczne i wynika z ogólnego wydźwięku obu fragmentów. Kara za grzechy jest nieuchronna, bardzo dotkliwa i wieczna. Znajdź w obu tekstach cytaty, które mówią o tym najbardziej dobitnie, i przytocz je własnymi słowami jako uzasadnienie rozstrzygnięcia.

Zadanie 9

Podpowiedź: Czy miłość, o której mówi cytat A, jest wartością trwałą, na której można oprzeć życie? Co symbolizuje trupia czaszka? W motywie danse macabre śmierć była przedstawiana jako kościotrup, a jej atrybutem była kosa.

Zadanie 10

Cechy, jakie wyróżniają bohaterów romantycznych, to np.: samotność, wyobcowanie, niezrozumienie przez otoczenie, indywidualizm, wrażliwość, idealizm, gotowość do poświęcenia dla idei własnego szczęścia i życia, tajemniczość, wyjątkowość i nieprzeciętność. Znając te cechy, z łatwością dobierzesz odpowiednich bohaterów utworów romantycznych z listy lektur obowiązkowych.

Zadanie 11

Przygotowując się do matury, koniecznie powtórz romantyczne idee, które odzwierciedlają postawy bohaterów:

prometeizm – dobrowolne poświęcenie się jednostki dla dobra ogółu

mesjanizm – bierne cierpienie, za które nagrodą ma być zmartwychwstanie

winkelriedyzm – cierpienie i poświęcenie życia w aktywnej walce za wolność narodu

walenrodyzm – poświęcenie dla ojczyzny nie tylko swego szczęścia i życia, ale także honoru (walka z silniejszym wrogiem za pomocą podstępu i zdrady)

Znając te pojęcia i umiejąc je od siebie rozróżnić, z łatwością rozstrzygniesz prawdziwość zdań z tego zadania.

Zadanie 12

Przed maturą warto przypomnieć sobie, na czym polegało jedno z najważniejszych haseł lansowanych przez pisarzy pozytywistycznych. „Praca u podstaw” to wsparcie najbiedniejszej i jednocześnie najliczniejszej warstwy społecznej: chłopów i robotników, którzy wymagali pomocy materialnej, dostępu do edukacji (by zdobyć zawód i móc uczciwie zarobić na swe utrzymanie) oraz wzmocnienia świadomości narodowej (w kontekście rusyfikacji i germanizacji). Wokulski – bohater Lalki Bolesława Prusa – realizuje to hasło swojej epoki, pomagając m.in. cierpiącym nędzę materialną i moralną mieszkańcom Powiśla.

Uwaga: wystarczy podać jedno założenie pracy u podstaw i zilustrować je konkretnym przykładem z powieści Lalka.

Zadanie 13

Wesele to dramat symboliczny. Symbolem są więc i chochoły, i noc, i jesienno-zimowa sceneria przedstawione na obrazie. Chochoł to konstrukcja ze słomy, którą dawniej otulano drzewa i krzewy w ogrodzie, chroniąc je przed przemarznięciem. W Weselu chochoł wprawia bohaterów w trans, polegający na bezwolnym, hipnotycznym czy somnambulicznym (nieświadomym, sennym) tańcu. Sam chochoł może symbolizować marazm, uśpienie w oczekiwaniu na odpowiedni moment przebudzenia, ochronę czegoś cennego (życia, które czeka na wiosnę).

Zadanie 14

Szymon Gajowiec był wysokim urzędnikiem państwowym z zaangażowaniem pracującym dla odradzającej się ojczyzny. Uważał, że tylko systematyczna, wytrwała praca oraz stopniowe reformy przyniosą narodowi trwałą korzyść, a młodemu państwu zapewnią rozwój gospodarczy. Widział potrzebę szerzenia oświaty wśród ludu oraz przygotowania społeczeństwa do życia w wolnym kraju, co wymaga rozwagi, spokoju, odpowiedzialności i podjęcia pracy na różnych polach. Taki obraz Szymona Gajowca wyłania się z kart powieści. Uzupełnij go, wczytując się w zaproponowany w zadaniu fragment.

Zadanie 15

Ilustracja 1 przedstawia hipisów – przedstawicieli subkultury z lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Ruch hipisowski był związany z rewolucją seksualną oraz buntem przeciwko autorytetom, instytucjom i tradycji, odwoływał się do haseł wolności obyczajowej, odrzucając normy społeczne.

W pewnym sensie odpowiedzią na bunt pokolenia hipisów było pojawienie się pokolenia yuppies w latach 80. i 90. XX wieku (ilustracja 2). Styl życia yuppies kojarzony był z przedstawicielami tzw. wolnych zawodów, dążących do sukcesu zawodowego oraz zapewnienia sobie wysokiego statusu materialnego. Yuppie cechuje indywidualizm, pragmatyzm, staranne wykształcenie, profesjonalizm, poświęcenie dla pracy i kariery. W dramacie Sławomira Mrożka bardzo łatwo znaleźć przedstawicieli pokolenia hipisów oraz bohatera, któremu bliżej raczej do yuppie.

Uwaga: w Tangu znajdziesz przedstawicieli dwóch pokoleń buntowników przeciwko powszechnie przyjętym normom i obyczajom, wystarczy jednak, że podasz przykład jednego.

Zadanie 16

Przygotowując się do matury, dobrze jest powtórzyć sobie podstawową wiedzę o autorze oraz okolicznościach powstania utworów z listy lektur obowiązkowych (konteksty biograficzne). Takim ważnym faktem z życia twórcy jest otrzymanie Nagrody Nobla – noblistami byli Henryk Sienkiewicz, Władysław Stanisław Reymont, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Olga Tokarczuk lub doświadczenie obozowe – Gustaw Herling-Grudziński był więźniem sowieckiego łagru (powieść Inny świat).

Literatura często dokumentuje wydarzenia historyczne (kontekst bibliograficzny) – np. Hanna Krall przeprowadziła wywiad z ostatnim żyjącym przywódcą powstania w getcie warszawskim (kwiecień 1943), Markiem Edelmanem (reportaż Zdążyć przed Panem Bogiem), zaś Olga Tokarczuk przedstawiła obraz Warszawy w dniu ogłoszenia stanu wojennego (grudzień 1981) oczyma przybysza z Zachodu.

Zadanie 17

Wybierając temat, kieruj się przede wszystkim trafnym doborem i znajomością bohaterów, wątków i motywów z lektur obowiązkowych, z których możesz zaczerpnąć przykłady i argumenty do skonstruowania swojej wypowiedzi pisemnej.

Pamiętaj o prawidłowej kompozycji: we wstępie w sposób ogólny odnieś się do tematu, opisz motyw, jego pochodzenie, w jakim utworze pojawia się po raz pierwszy, jeżeli w temacie pojawiają się słowa-klucze – wyjaśnij je. Możesz wskazać, czym kierowałeś się w doborze przykładów, które przedstawisz w rozwinięciu (niekiedy, gdy temat jest zbyt szeroki, a odpowiadające mu wątki można znaleźć w wielu lekturach, należy wybrać jeden aspekt tematu). Z omówienia tematu płynnie przechodzimy do tezy. Sformułuj ją w ten sposób, aby móc potem dobrać do niej przykłady i konteksty.

Akapity zawierające argumenty uzasadniające tezę będą stanowić rozwinięcie Twojej pracy. Po przytoczeniu argumentu, przedstaw przykład z lektury. Podaj tytuł i autora utworu (wykaz lektur obowiązkowych znajdziesz w arkuszu). Następnie omów przykład i zinterpretuj go/skomentuj. Na końcu akapitu możesz zawrzeć pasujący kontekst. Każdy kolejny argument wprowadzaj w nowym akapicie.

W ostatnim akapicie krótko podsumuj swoje rozważania, przypomnij tezę oraz wnioski z argumentów. W tym miejscu możesz wyrazić swoją subiektywną opinię na dany temat lub przytoczyć ogólną refleksję, która nasunęła Ci się podczas pisania.

Pamiętaj, że możesz przywołać więcej niż jedną lekturę obowiązkową. Książki z listy lektur obowiązkowych to najpewniejszy wybór, ponieważ właśnie pod nie są skonstruowane tematy wypracowań maturalnych.

Uwaga: w liczbę wyrazów wliczają się też spójniki (np. i, oraz, a, ale), zaimki (np. ja, ty, kto) i przyimki (np. o, nad, na).

Temat 1.

Czy świat potrzebuje marzycieli?

Sprecyzuj, o jakim rodzaju marzeń będziesz pisać: czy będą to na przykład marzenia o wielkiej miłości, sławie, czy uszczęśliwieniu ludzkości? Przykłady bohaterów i motywów literackich, z których możesz wybrać, pisząc wypracowanie na ten temat:

• mit o Dedalu i Ikarze – odwieczne marzenie ludzkości o lataniu (Mitologia Jana Parandowskiego)
• marzenia ludzi o dorównaniu potędze Boga (pycha) – biblijna wieża Babel (Księga Rodzaju); Wielka Improwizacja (III cz. Dziadów Adama Mickiewicza)
• marzenia o sławie wojennej (Pieśń o Rolandzie)
• marzenia szczęściu i wolności ojczyzny (Dziady cz. III Adama Mickiewicza, Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza)
• marzenia o wolnej i silnej Polsce (Przedwiośnie Stefana Żeromskiego – Seweryn Baryka, Szymon Gajowiec)
• marzenia o romantycznej miłości (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza – Hrabia; Lalka Bolesława Prusa – Stanisław Wokulski)

Temat 2.

Rola przyjaźni w życiu człowieka

Przykłady bohaterów i motywów literackich, z których możesz wybrać, pisząc wypracowanie na ten temat:

• Achilles staje do pojedynku z Hektorem, aby pomścić śmierć swego najbliższego przyjaciela Patroklesa (Mitologia Jana Parandowskiego, Iliada Homera)
• przyjaźń mężnego Rolanda i roztropnego Oliwiera, zawsze wspierających i uzupełniających się w walce (Pieśń o Rolandzie)
• wieloletnia, wypróbowana i wierna przyjaźń subiekta Ignacego Rzeckiego i Stanisława Wokulskiego (Lalka Bolesława Prusa)
• nawiązana po latach zawziętej waśni przyjaźń Gerwazego i Protazego (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza)
• przyjaźń w bajkach i satyrach („Gdy więc wszystkie sposoby ratunku upadły, / Wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły” – Przyjaciele Ignacego Krasińskiego; „Prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie” – cytat z bajki Przyjaciele Adama Mickiewicza)