Zadanie 1

To zadanie polega na znalezieniu w obu tekstach wypowiedzi autorek na temat pozytywnych możliwości wykorzystania gier komputerowych, zestawieniu ich ze sobą i wyciągnięciu wniosków z tych wypowiedzi.

Zauważ, że obie autorki kilkakrotnie zwracają uwagę na możliwość wykorzystania gier komputerowych w istotnych celach. Obie też piszą o ich wpływie na możliwości poznawcze człowieka. Znajdź w obu tekstach odpowiednie fragmenty i przedstaw je własnymi słowami.

Zadanie 2

Rozwinięcie przekonania Jolanty Mrzygłód o negatywnych konsekwencjach grania w gry komputerowe odnajdziesz w drugiej części artykułu Olgi Nowak. Jest to rozwinięcie częściowe. To zadanie sprawdza umiejętność odnajdywania informacji w tekstach, zestawiania ich i wyciągania wniosków z tych wypowiedzi.

Zadanie 3

Stwierdzenia, których prawdziwość lub fałsz należy określić, dotyczą kompozycji i strony językowej tekstów: budowy wypowiedzi argumentacyjnej, rozpoznania środków stylistycznych oraz użytego przez autorki słownictwa.

W pierwszym przykładzie chodzi o słownictwo specjalistyczne, które jest bardziej widoczne w tekście Jolanty Mrzygłód (neuroplastyczność mózgu, istota biała mózgu, neuronauka), ale występuje też w tekście Olgi Nowak (padaczka komputerowa, joystick, multiplayer).

W drugim przykładzie chodzi o funkcję dowodów, czyli wyników badań w obu tekstach (udowodnienie i poparcie swoich spostrzeżeń, wzmocnienie przekazu, by wpłynąć na czytelnika).

Przy trzecim przykładzie należy przypomnieć sobie funkcję pytania retorycznego jako środka stylistycznego (pytanie, na które nadawca komunikatu nie oczekuje ani nie podaje odpowiedzi). Czy zatem pytanie „Czy gry są niebezpieczne?” postawione przez Jolantę Mrzygłód (na które autorka sama odpowiada) jest pytaniem retorycznym?

Zadanie 4

Klamra kompozycyjna to zabieg stylistyczny polegający na nawiązaniu w zakończeniu do refleksji czy zagadnienia poruszonego na początku tekstu, co pozwala zwrócić uwagę czytelnika na główne przesłanie komunikatu językowego czy podkreślić ważną dla autora myśl.

Zastanów się, jakie zagadnienie Olga Nowak porusza na początku i na końcu swojego tekstu, używając klamry kompozycyjnej? Co autorka chciała w ten sposób zasygnalizować, podkreślić, przed czym przestrzec?

Zadanie 5

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, musisz znać i rozumieć znaczenie słowa „prekursorski”. Prekursorski, czyli: nowatorski, pionierski, innowacyjny, odkrywający nowe horyzonty, rzucający nowe spojrzenie na dane zagadnienie. Następnie odszukaj w tekście 1 dwa sformułowania, które opisują prowadzone przez autorkę badania jako prekursorskie, i zacytuj je w odpowiedzi.

Zadanie 6

Notatka syntetyzująca wymaga przedstawienia stanowiska autorów obu tekstów wobec zagadnienia ujętego w temacie – w tym przypadku: Możliwości wykorzystania gier komputerowych w rozwoju człowieka.

Musisz zatem jeszcze raz wnikliwie przeczytać oba teksty i wyłowić z nich kluczowe informacje, odnoszące się do tematu notatki. Następnie musisz wykazać podobieństwa i różnice między obu tekstami w zakresie tematu notatki podanego w zadaniu.

Możesz skorzystać z następującego schematu tworzenia notatki:

• określ tematykę tekstu zgodnie z tematem notatki: Możliwości wykorzystania gier komputerowych w rozwoju człowieka i krótko wykaż, że oba teksty wiążą się z tym tematem
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 1.
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 2.
• na koniec sformułuj ogólnie, w której kwestii obie autorki są zgodne.

Pamiętaj, że notatka powinna być zwięzła i ogólna, ponieważ musi zmieścić się w przedziale 60–90 słów. Słowem jest każdy wyraz, także spójnik, zaimek, przyimek (i, oraz, ale, on, do, o, dla, na).

Pamiętaj, że w tym zadaniu egzaminatorzy będą oceniać poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

Uwaga: do napisania notatki syntetyzującej przygotowują wcześniejsze zadania z arkusza.

Nasza rada: notatkę najpierw napisz w brudnopisie, który nie podlega ocenie. W razie potrzeby (np. przekroczenie limitu słów, wystąpienie błędów) przeredaguj ją i popraw podczas przepisywania na czysto. Możesz również zestawić poglądy obu autorek w tabelce narysowanej w brudnopisie. To ułatwi Ci wyłowienie różnic i podobieństw w obu tekstach.

Zadanie 7

W tym zadaniu musisz wykazać się wiedzą na temat tragedii antycznej, której klasycznym przykładem jest właśnie Antygona. Tragedia antyczna zbudowana jest na konflikcie tragicznym, czyli starciu dwóch równorzędnych racji. Wybór każdej z nich oznacza klęskę. Teraz – na podstawie znajomości całego utworu – musisz przedstawić, na czym polega konflikt tragiczny w Antygonie.

Zadanie 8

Dość łatwo odkryć, że średniowieczny utwór, o którym mowa, to Legenda o św. Aleksym. Święty Aleksy to przykład średniowiecznego ascety, czyli człowieka, który wyrzekł się dóbr doczesnych, wszelkich wygód, przyjemności, a nawet rodziny i dobrowolnie poddał się umartwieniom, aby zasłużyć na wieczną nagrodę w niebie.

Na podstawie znajomości omawianych w szkole fragmentów Legendy o świętym Aleksym podaj dwa dowody z życia Świętego na to, że był on ascetą.

Zadanie 9

Tragedia renesansowa, jaką jest Odprawa posłów greckich, wyrosła z antycznej tragedii greckiej. Kochanowski zachował podstawowe wyznaczniki tego klasycznego gatunku – zarówno pod względem budowy i kompozycji, jak i zasad tworzenia (przypomnij sobie np. zasadę trzech jedności).

W tym zadaniu musisz przyjrzeć się dokładnie zaproponowanemu fragmentowi i jednocześnie odwołać się do całości utworu.

Zadanie 10

Kazania sejmowe Piotra Skargi to gatunek literacki o charakterze retorycznym i religijnym. Środki retoryczne mają wzmocnić przekaz kazania, aby trafił on do odbiorców i wpłynął na ich postępowanie. Zalicza się do nich m.in. pytania retoryczne, wykrzyknienia, apostrofy, czasowniki w drugiej osobie i trybie rozkazującym, anafory, metafory, hiperbole, peryfrazy, elipsy, synonimy.

W podanym fragmencie zwróć uwagę na poniższe sformułowania i zastanów się, jakie przykłady środków retorycznych reprezentują:

• Jako namilejszej matki swej miłować i onej czcić nie macie, która was urodziła i wychowała, nadała, wyniosła?
• Przeklęty, kto zasmuca matkę swoję!
• patrzcie, rozmyślcie
• Pierwej proste potrawy, a teraz ptaki i kapłony.
• namilsza matko

Zadanie 11

Orientalizm to jeden z charakterystycznych prądów obecnych w literaturze romantyzmu. Wynikał z zainteresowania twórców romantycznych kulturą, duchowością i przyrodą Wschodu, czyli Orientu. W utworze Mickiewicza Widok gór ze stepów Kozłowa znajdziesz kilka odwołań czy nawiązań do orientalnej tradycji, natury i religii.

Zadanie 12

Wywodzący się ze starożytności motyw homo viator – człowiek w drodze, w podróży jest obecny w dramacie Słowackiego. Romantycy bowiem doceniali wpływ podróży na duchowy rozwój człowieka – podróżowanie pomaga poznać świat i siebie, swoje możliwości i pragnienia. Teraz przypomnij sobie, jakie podróże odbył Kordian i jak wpłynęły one na jego postrzeganie świata i siebie.

Zadanie 13

Analizując oba teksty kultury, zwróć uwagę na motyw lalek (marionetek), wiążący się z teatrem i odnieś go do wizji świata zawartej w motywie theatrum mundi. Odpowiedź i jej uzasadnienie znajdziesz zarówno na obrazie, jak i w przytoczonym fragmencie powieści (nie musisz odwoływać się do całości Lalki).

Zadanie 14

Przeczytaj uważnie fragment tekstu Jakuba Stachowiaka, a następnie przypomnij sobie najważniejsze wyznaczniki gatunkowe eposu: styl wysoki (podniosły), dzieje bohaterów ukazane na tle przełomowego wydarzenia historycznego, niezwykłe postacie wielkich bohaterów, ukazane z rozmachem sceny batalistyczne (także pojedynki).

Teraz – odwołując się do całości Potopu oraz fragmentu tekstu Wykłady z literatury pozytywistycznej – spróbuj odpowiedzieć na pytanie, czy Henryk Sienkiewicz zastosował w tej powieści elementy eposu.

Zadanie 15

15.1. Przypomnij sobie zjawy, czyli postacie fantastyczne, które pojawiły się w II akcie dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego. W tym zadaniu punkt zdobędziesz za prawidłowe skojarzenie wypowiedzi z postacią.

Uwaga: w tym zadaniu zaproponowanych cytatów jest więcej niż postaci.

15.2. Do tego zadania potrzebujesz przypomnieć sobie treść oraz przesłanie dramatu Stanisława Wyspiańskiego. Zastanów się, jaką rolę pełnią zjawy wobec postaci realnych. Co odkrywają? Czego dowiadujemy się z ich dialogów z bohaterami realnymi? Czy pomagają lepiej odkryć i zrozumieć przesłanie tego dramatu symbolicznego?

Zadanie 16

• Na początku dwudziestolecia międzywojennego w poezji dominowały tematy związane z życiem codziennym, a także zainteresowanie urbanizmem, witalizmem, co wyrażało się m.in. w stylu potocznym; poeta zrezygnował z roli wieszcza i wczuł się w rolę zwyczajnego człowieka.
• Przypomnij sobie podstawową wiedzę z teorii literatury na temat typów liryki – podział ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu lirycznego. W liryce bezpośredniej podmiot liryczny mówi wprost, występują czasowniki w pierwszej osobie liczby pojedynczej. W liryce pośredniej podmiot liryczny jest ukryty, wyraża swoje myśli poprzez sytuacje, zdarzenia, opisy.
• Przypomnij sobie wiedzę o stylizacji językowej, czyli świadomym nadaniu tekstowi cech charakterystycznych dla danego stylu. O jakim stylu języka może świadczyć np. użyte w wierszu słowo cham?

Zadanie 17

17.1. Postawa Prometeusza to postawa polegająca na poświęceniu się dla ludzi, zaś postawa Syzyfa polega na podejmowaniu ogromnego wysiłku mimo przewidywanej klęski. Teraz – odwołując się do zaproponowanego fragmentu oraz do całej powieści Dżuma – spróbuj znaleźć potwierdzenie, że doktor Rieux przybrał postawę obu mitologicznych bohaterów.

17.2. Parabola to inaczej przypowieść, która w symboliczny lub alegoryczny sposób ukazuje uniwersalną prawdę o świecie lub człowieku. Jednym z wyznaczników tego gatunku jest schematyczna fabuła, konkretne miejsce akcji (ograniczona przestrzeń), brak jasno określonego czasu akcji, przesłanie w formie metafory (należy odczytywać je w sposób przenośny).

Zadanie 18

Najpierw uważnie zapoznaj się z oboma fragmentami tekstów i zastanów się, czy ukazany w nich stosunek Zbigniewa Herberta do tradycji jest taki sam. Następnie w obu tekstach znajdź po jednym argumencie na to, że Zbigniew Herbert uważał, iż nie należy odrzucać tradycji.

Zadanie 19

Pierwszym warunkiem napisania dobrej pracy pisemnej, jest właściwe zrozumienie jej tematu, a drugim – dobór do tematu właściwych lektur oraz kontekstów.

Temat 1.

Czym dla człowieka może być miłość?

Zaproponowany temat dotyczy jednego z najczęściej opisywanych przez literaturę uczuć, czyli miłości. To temat bardzo szeroki, zatem należy go zawęzić do jednego lub kilku aspektów. Wieloaspektowość zagadnienia należy natomiast podkreślić we wstępie pracy. Tutaj możesz ogólnie wymienić różne oblicza miłości: małżeńska, erotyczna, rodzicielska, miłość do ojczyzny czy narodu itd. We wstępie powinieneś też zaznaczyć, jaki rodzaj miłości wybrałeś do rozważań oraz odnieść ją do pytania postawionego w temacie – na przykład: miłość mężczyzny do kobiety może stanowić siłę niszczycielską lub motywującą. Dopiero pod tak zawężoną i sprecyzowaną tezę możemy dobrać bohaterów i motywy z lektur oraz konteksty.

Twoja praca pisemna powinna mieć prawidłową kompozycję. Wstęp musi zawierać tezę, którą należy udowadniać w kolejnych argumentach. Argumenty oraz odpowiednio dobrane przykłady i konteksty, muszą być zróżnicowane i ukazywać różne aspekty omawianego zagadnienia. W podsumowaniu należy zebrać wnioski wypływające z przytoczonych argumentów, sformułować własny sąd na temat zagadnienia ujętego w temacie wypracowania oraz w zamieszczonej we wstępie tezie.

Temat 2.

Literatura jako lustro, w którym odbijają się czasy, w jakich powstała

Zaproponowany temat wymaga od ucznia wykorzystania kontekstu historycznoliterackiego, czyli kontekstu epoki, w której tworzył autor. Literatura nigdy nie powstaje w próżni i bardzo często – szczególnie w literaturze polskiej – zdarza się, że w tekstach literackich odbijają się niczym w lustrze czasy, w których dane teksty powstały.

Przystępując do pracy, powinieneś dokonać przeglądu epok literackich i zastanowić się, w której epoce powstało najwięcej utworów ukazujących czasy współczesne autorowi, w tym problemy społeczne czy wydarzenia historyczne. Tutaj dobrych przykładów dostarczy przede wszystkim literatura pozytywizmu (Lalka Bolesława Prusa, Gloria victis Elizy Orzeszkowej), ale nie tylko – utwory ukazujące specyfikę kolejnych epok znajdziemy i w renesansie (Odprawa posłów greckich Jana Kochanowskiego), i w romantyzmie (Dziady Adama Mickiewicza), i w Młodej Polsce (Wesele Stanisława Wyspiańskiego), i w dwudziestoleciu międzywojennym (Przedwiośnie Stefana Żeromskiego), i w literaturze wojny i okupacji (Opowiadania Tadeusza Borowskiego, Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall), i w literaturze współczesnej (Tango Sławomira Mrożka czy Raport o stanie wojennym Marka Nowakowskiego).

Zagadnienie zaproponowane w temacie rozprawki jest wieloaspektowe, wybierz zatem dwa aspekty, o których chcesz napisać w swojej pracy – na przykład: ówczesne problemy społeczno-ekonomiczne, podziały i konflikty społeczne, stosunek do spraw narodowych czy doświadczenia wojenne i obozowe.

Pamiętaj, o prawidłowej kompozycji pracy pisemnej. We wstępie zawrzyj tezę, którą udowodnisz kilkoma zróżnicowanymi wobec omawianego zagadnienia argumentami. W podsumowaniu zbierz wnioski cząstkowe wypływające z przytoczonych przez Ciebie argumentów i sformułuj własny sąd na temat postawionej we wstępie tezy.