Zadanie 1

Przetwórz tylko te informacje, które są zawarte w tekście Agnieszki Krzemińskiej i wyciągnij z nich wnioski. Autorka kilkakrotnie sugeruje, że podróże przyczyniają się do wewnętrznej przemiany podróżującego człowieka. Rozstrzygnij, czyli zajmij stanowisko, czy turystyka zmienia podróżującego człowieka, następnie uzasadnij rozstrzygnięcie konkretnymi dowodami z tekstu. Zwróć uwagę na akapity, w których jest mowa o doświadczaniu nowych rzeczy podczas podróży i ich wpływie na człowieka, który odczuwa niższy poziom stresu, stawia sobie cele, dostrzega piękno życia. Zwróć uwagę na to, co człowiek może podczas takich podróży robić (poznawanie zabytków, muzyki, nowej kuchni, zmiana stylu ubierania się itd.).

Zadanie 2

Wykorzystaj informacje wyłącznie z tekstu Olgi Stanisławskiej i wyciągnij z nich wnioski. Autorka w pierwszej części swojej wypowiedzi bardzo dokładnie wyjaśnia działanie mechanizmu „bańki turystycznej” i omawia korzyści oraz ryzyko związane z przekraczaniem jej ścian. W tym poleceniu należy wskazać jedną korzyść i jedno ryzyko wynikające z wyjścia turysty z „bańki turystycznej”. Odpowiedź można ująć w jedno wyczerpujące zdanie rozwinięte.

Przy lekturze tekstu Stanisławskiej należy być uważnym. Autorka nie pisze wprost o korzyściach, lecz informacje o nich przekazuje za pomocą pytań retorycznych: „Co jednak począć, jeśli – jak Monteskiusz – wierzymy, że kontakt z inną kulturą jest niezbędny, by wyostrzyć spojrzenie, i pozwala lepiej zrozumieć świat? Jeśli właśnie spotkanie z drugim człowiekiem jest dla nas największą radością? Jeśli chcemy dać szansę podroży, żeby nas odmieniła, jak mówił Bouvier, choć – jak zauważał – nie wiemy, czy nas wtedy nie zniszczy?” Informacje o ryzyku należy natomiast wyłuskać z akapitu, w którym autorka mówi o potencjalnym rozczarowaniu.

Zadanie 3

W tym zadaniu należy skonfrontować ze sobą oba załączone do tej części egzaminu teksty i znaleźć w wypowiedzi Agnieszki Krzemińskiej potwierdzenie przekonania wyrażonego na początku tekstu Olgi Stanisławskiej. Odpowiedź na pytanie w poleceniu powinna zawierać sformułowanie stanowiska oraz uzasadnienie tego stanowiska poprzez odwołanie się do obu tekstów.

Zadanie to sprawdza umiejętność odnajdywania informacji w tekstach, zestawiania ich i wyciągania wniosków z czytanych wypowiedzi.

Zadanie 4

W pierwszej kolejności zapoznaj się ze stwierdzeniami podanymi w tabelce, następnie zbadaj ich prawdziwość w odniesieniu do tekstów obu autorek. Oba stwierdzenia w tabelce dotyczą strony językowej tekstów – rozpoznania środków poetyckich zastosowanych przez autorki oraz charakterystyki użytego przez nie słownictwa.

Przypomnij sobie, czym są wyliczenia oraz czym jest słownictwo wartościujące (zawierające element subiektywnej oceny wyrażony przez nadawcę).

Przykład wyliczenia w tekście Krzemińskiej: „[...] chcą poznawać nowe dźwięki, języki, zapachy, smaki i widoki [...]”. Przykład wyliczenia w tekście Stanisławskiej: „plaża, piramida, wielbłąd, feluka na Nilu”.

Przykład słownictwa wartościującego w tekście Krzemińskiej: „coraz doskonalsze środki transportu”, „zamożni mieszkańcy brudnych miast”, „zwiedzanie [...] może być ciekawe”. Przykład słownictwa wartościującego w tekście Stanisławskiej: „niezwykłe uniwersum”, „miło potwierdzać stereotypy”, „oto cudowny świat”.

Zadanie 5

Przypomnij sobie, czym jest ironia jako środek stylistyczny i czemu służy użycie jej w wypowiedzi. Zwróć uwagę, że we wskazanym akapicie z tekstu Stanisławskiej pojawia się sprzeczność pomiędzy intencją wypowiedzi autorki, którą jest krytyka masowej turystyki, a użytym słownictwem, aby ten cel osiągnąć. Zauważ, że pojawiają się tu elementy słownictwa nacechowanego pozytywnie („oto cudowny świat”).

Uwaga: w rozwiązaniu tego zadania pomocne może się okazać zadanie 4., w którym pojawiła się informacja o występowaniu w tekście Stanisławskiej słownictwa wartościującego.

Zadanie 6

Notatka syntetyzująca wymaga pokazania stanowiska autorów obu tekstów wobec zagadnienia, które przedstawione zostało w temacie notatki – a więc w tym przypadku: skutki masowej turystyki.

Prześledź wnikliwie pod tym kątem oba teksty i wybierz tylko te informacje, które będą zgodne z tematem notatki. Ważne jest, aby w notatce pokazać podobieństwa i różnice między obu tekstami w zakresie danego zagadnienia. Co więcej, notatka syntetyzująca musi być zgodna z treścią obu tekstów i mieścić się w dokładnym przedziale od 60 do 90 wyrazów, co oznacza, że musi być zwięzła i ogólna. Należy więc z obu tekstów wybrać jedynie kluczowe informacje.

Uwaga: w tym zadaniu egzaminatorzy będą oceniać poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

W pisaniu notatki syntetyzującej pomóc może Ci taki schemat:

• krok 1 – określ tematykę obu tekstów pod kątem tematu notatki
• krok 2 – spróbuj wykazać, jak oba teksty wiążą się z tematem
• krok 3 – przedstaw stanowisko pierwszego autora, a następnie drugiego
• krok 4 – napisz, w której kwestii obaj autorzy są zgodni.

Pamiętaj, że nie jest to jedyny możliwy schemat notatki.

Nasza rada:

• już podczas pierwszej lektury tekstów warto zaznaczać w nich najistotniejsze informacje
• pomocne może okazać się także porównanie stanowisk obu autorek w formie tabeli w brudnopisie.

Zadanie 7

Zadanie wymaga odwołania się do dwóch tekstów – załączonego w treści zadania wyjaśnienia działania trojanów oraz wskazanego w poleceniu mitu o wojnie trojańskiej. Odpowiedź na polecenie powinna zawierać informacje z obu tekstów.

O trafności nazwy wirusa informuje załączony do zadania tekst, a szczególnie następujące cytaty: „Koń trojański zwykle przez dłuższy czas nie zdradza swoich destrukcyjnych zapędów, co nie oznacza, że pozostaje bierny” oraz „Ten z pozoru użyteczny program [...] potajemnie uszkadza system użytkownika lub inne komputery działające w sieci”. Te sugestie należy powiązać z wiedzą mitologiczną, a konkretnie historią wojny trojańskiej opisaną przy okazji tułaczki Odyseusza.

Uwaga: w tym poleceniu należy odwołać się do historii z Mitologii, a nie z eposów Homera.

Uzasadnienie trafności nazwy wirusa w oparciu o Iliadę będzie błędne, gdyż historia konia trojańskiego pojawia się dopiero w Odysei!

W rozwiązaniu zadania może okazać się pomocna znajomość związku frazeologicznego: koń trojański.

Zadanie 8

Odpowiedź w rozstrzygnięciu należy ująć w zdaniu. Unikaj odpowiedzi jednym słowem czy równoważnikiem zdania – ustrzeżesz się przed niedomówieniami i pokażesz egzaminatorowi, że jesteś pewien swojej odpowiedzi.

Pamiętaj, aby argumenty formułować w odniesieniu do obu tekstów załączonych do zadania. W przeciwnym razie odpowiedź będzie niepełna.

Pamiętaj o zasadach budowania argumentu – wskaż cechę różniącą oba teksty, a następnie podaj dowody z obu załączonych fragmentów.

Sformułowane argumenty mogą dotyczyć różnych aspektów tekstów dołączonych do zadania, np. panującego w tekstach nastroju, tonu wypowiedzi, sposobu prezentacji świata przedstawionego, charakteru słownictwa użytego przez autorów, wydźwięku zakończenia.

W tym zadaniu musisz wykazać kontrast między tekstami. Nie potrzebujesz znać całości utworów – wystarczy, że odnajdziesz w załączonych fragmentach odpowiednie wskazówki i sugestie dotyczące różnic w obrazowaniu końca świata – np. obraz sielanki w Piosence o końcu świata budowany przez pozytywnie nacechowane elementy krajobrazu, jak: pszczoła, wesołe delfiny, młode wróble, wąż o złotej skórze, i obraz grozy we fragmencie Apokalipsy św. Jana wywoływany przez negatywnie nacechowane znaki zniszczenia: dźwięk trąb, ogień, spadająca gwiazda.

Zadanie 9

W tym zadaniu należy udzielić odpowiedzi na pytanie o postawę życiową podmiotu lirycznego – uwaga – wraz z uzasadnieniem (na podstawie załączonego utworu). Odpowiedź trzeba sformułować własnymi słowami z ewentualnym przytoczeniem konkretnych cytatów z tekstu.

Uwaga: nie ograniczaj się tylko do załączonego tekstu. Przypomnij sobie, co wiesz o postawie stoickiej, która proponuje zachowanie równowagi życiowej i spokoju wobec przeciwności losu. We fragmencie pieśni pojawia się wspomnienie bogini Fortuny, która według mitologii rzymskiej ślepo przydziela ludziom dolę i niedolę. Już samo wspomnienie w tekście tej postaci sugeruje refleksję nad nieprzewidywalnością i zmiennością ludzkiego losu, wobec czego człowiek powinien zachować opanowaną postawę.

Jan Kochanowski wspominał o Fortunie w utworach, w których prezentował postawę stoicką. Może Ci to posłużyć do łatwiejszego odnajdowania nawiązań do tej filozofii w twórczości poety.

Powtarzając do matury pieśni Jana Kochanowskiego, warto zwrócić uwagę, że pojawiają się w nich także elementy epikureizmu, który zalecał umiarkowane czerpanie radości z życia, z przyjemności, zarówno fizycznych, jak i duchowych. Połączenie epikureizmu i stoicyzmu znajdujemy w twórczości rzymskiego poety Horacego. Właśnie postawa horacjańska (horacjanizm) była bardzo bliska Janowi Kochanowskiemu i znalazła odzwierciedlenie w wielu jego utworach.

Pamiętaj: przed maturą warto powtórzyć definicje stoicyzmu, epikureizmu i horacjanizmu.

Zadanie 10

W tym zadaniu musisz odwołać się do obu zaproponowanych tekstów kultury. Odwołanie się wyłącznie do jednego z tekstów jest równoznaczne z udzieleniem odpowiedzi niepełnej, a tym samym ze stratą punktu.

Oba teksty kultury pochodzą z epoki baroku, w której tematy związane z przemijalnością, ulotnością, kruchością i marnością ludzkiego życia były dominujące. Wiersz Naborowskiego został w arkuszu celowo pozbawiony tytułu, który brzmi Marność. Dlatego podczas powtórek do matury warto zwracać uwagę nie tylko na treść utworów poetyckich, ale również ich tytuły. Wiersze Naborowskiego natomiast doskonale obrazują interesujący nas tu motyw marności (łac. vanitas). Warto przy powtórkach przypomnieć sobie też wiersz Krótkość żywota.

Analizując obraz Fransa Halsa, zwróć uwagę, że przedstawiona na nim osoba jest młoda. Trzyma w ręku czaszkę, co jest niezwykle wymowne w kontekście światopoglądu epoki, w której ludzie żyli krócej niż w dzisiejszych czasach, więc świadomość kruchości życia i wszechobecności śmierci była bardzo powszechna. Zwróć uwagę na kontrast między młodym wiekiem osoby na portrecie, a czaszką, która symbolizuje rozpad ciała po śmierci oraz przypomina, że życie na ziemi nie jest wartością trwałą, lecz przemijającą.

Zadanie 11

Aby zdobyć punkt w tym zadaniu, należy udzielić dwóch poprawnych odpowiedzi. Fragment Ody do młodości został tak wybrany, że nie ma konieczności znajomości całego utworu. Prawdziwość podanych w zadaniu stwierdzeń można zatem ocenić jedynie na podstawie fragmentu. Oczywiście znajomość całego utworu ułatwi wykonanie zadania.

Oceniając poprawność pierwszego stwierdzenia, warto przypomnieć sobie mit o Dedalu i Ikarze. Mickiewicz, pisząc Odę do młodości, która zawiera elementy klasyczne i romantyczne, inspirował się bohaterami mitologii. Był to wczesny etap jego twórczości. Idea pokonywania ograniczeń, wznoszenia się ku marzeniom jest dosłownie przedstawiona w przywołanym fragmencie Ody do młodości.

Oceniając drugie stwierdzenie, należy przypomnieć sobie funkcję kontrastu jako środka poetyckiego. Wizja rajskiej przestrzeni pojawia się w wersie czwartym. Obraz skostniałej rzeczywistości dominuje w pierwszych wersach fragmentu, zaś w drugiej części pojawia się przestrzeń dla marzeń.

Zadanie 12.1

Tutaj musisz wykazać się znajomością konkretnych lektur z epoki romantyzmu. Załączone fragmenty są bardzo charakterystyczne i nie powinno być problemu z ich rozpoznaniem. Pierwszy fragment pochodzi z Widzenia księdza Piotra (scena V) z III cz. Dziadów Adama Mickiewicza i zawiera wizję „ukrzyżowanej” przez zaborców Polski. Drugi fragment pochodzi z zakończenia aktu II Kordiana Juliusza Słowackiego i przedstawia moment, w którym stojący na Mont Blanc Kordian odkrywa swoją życiową drogę, czyli winkelriedyzm.

Uwaga: uzupełniając tabelę przy fragmencie A, należy wyraźnie zaznaczyć, że chodzi o III cz. Dziadów (uczniów liceum obowiązuje także znajomość II cz. Dziadów).

Zadanie 12.2

W tym zadaniu musisz spokojnie przeanalizować pytanie. W odpowiedzi należy skupić się na przedstawieniu różnicy w roli przypisywanej Polsce w obu fragmentach, porównać obie wizje Polski oraz wskazać różnice między nimi.

Aby prawidłowo wykonać to zadanie, musisz znać znaczenie pojęć: mesjanizm i winkelriedyzm.

Pytanie o obie te romantyczne idee bardzo często pojawia się na maturze.

Zadanie 13

Najpierw wnikliwie przeczytaj znajdujące się w tabeli informacje o założeniach pozytywizmu i Młodej Polski, a następnie uważnie przeczytaj cytaty – w nich bowiem znajdziesz odpowiedzi.

Zwróć uwagę, że w definicji pozytywizmu pojawia się kwestia upowszechniania oświaty i popularyzacji nauki. To samo zagadnienie pojawia się w pierwszym cytacie z utworu poetyckiego: „Nieście więc wiedzy pochodnię na czele”. W definicji Młodej Polski zawarto informację o biernym przeżywaniu świata i przekonanie o schyłkowym charakterze kultury. Dlatego też w trzecim cytacie pojawia się wers: „Jutro?... Nie wierzę, aby lepiej było”, korespondujący z informacjami zawartymi w definicji Młodej Polski.

Zadanie to wymaga więc bardzo uważnego czytania fragmentów tekstów załączonych do polecenia.

Fragment pierwszy to Do młodych Adama Asnyka, który tworzył już w pozytywizmie; fragment drugi to Romantyczność Adama Mickiewicza – można go więc od razu wyeliminować; fragment trzeci to Credo młodopolskiego poety Kazimierza Przerwy-Tetmajera.

Zadanie 14

Zadanie wymaga przyjrzenia się dwóm tekstom kultury – tekstowi literackiemu i ikonografii, przy czym autorzy zadania polecają odwołanie się do zaproponowanego fragmentu Wesela Wyspiańskiego i plakatu lub do plakatu i treści całego dramatu. To daje możliwość przywołania innego przykładu niż ten zaproponowany w zadaniu. W odpowiedzi powinieneś więc zaznaczyć, czy odwołujesz się do wskazanego fragmentu, czy do całości lektury.

Najpierw rozstrzygnij, czy plakat przedstawia taką samą relację między inteligencją a chłopami, jaką ukazano w Weselu, następnie uzasadnij swoje stanowisko, odwołując się do obu tekstów kultury.

Uwaga: odwołanie się wyłącznie do jednego tekstu kultury oznacza utratę punktów.

Zadanie to jest skonstruowane w taki sposób, że wnikliwa lektura załączonego fragmentu Wesela pozwoli na udzielenie prawidłowej odpowiedzi. Zwróć więc uwagę na zachowanie i wypowiedzi zaangażowanego, gotowego do działania Czepca, np. „Zbierajcie się, poki czas”, „co kto ma, do ręki brać” czy „panowie, jakeście som, / jeźli nie pójdziecie z nami, / to my na was i – z kosami!”, a także na wypowiedź Pana Młodego: „Widzę, żeście krwi łakomy; / jeno że na krew nie czas”.

Jednocześnie warto pamiętać, że w Weselu Wyspiański ukazał niemożność autentycznego porozumienia się różnych grup społeczeństwa polskiego.

Zadanie 15

W tym zadaniu będzie Ci potrzebna znajomość Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz umiejętność powiązania metaforycznego znaczenia tytułu części utworu z jego treścią.

Dokonaj wyboru jednego z zaproponowanych tytułów, a następnie wyjaśnij jego sens, odwołując się do konkretnej wiedzy z utworu: określonej sceny, zagadnień poruszanych przez Żeromskiego w powieści czy zastosowanych zabiegów literackich (np. budowanie obrazu utopii).

Uwaga: wyjaśniając tytuł, można popełnić błąd rzeczowy lub kardynalny (świadczący o nieznajomości treści lub problematyki lektury), dlatego wybierz tytuł rozdziału, w którym lepiej się orientujesz.

Zadanie 16.1

Najpierw uważnie przeczytaj fragment Roku 1984 George’a Orwella, następnie wybierz z niego konkretne informacje, które zasugerują Ci wybór właściwego wariantu odpowiedzi.

Przyjrzyj się szczególnie tym fragmentom: „Najwięcej, oczywiście, wyrzucamy czasowników i przymiotników, ale setki rzeczowników też są zupełnie zbędne. Usuwamy nie tylko synonimy, lecz także wyrazy przeciwstawne” oraz „A gdy z kolei chcemy coś wzmocnić, czy ma sens stosowanie mętnych i w sumie bezużytecznych określeń typu wspaniały lub znakomity?”. Te zdania informują o ograniczaniu zasobów słownikowych języka Oceanii. Następnie przyjrzyj się wariantom odpowiedzi do polecenia 16.1. i zwróć uwagę, że odpowiedź A i po części D informują o przyrastaniu zasobów słownikowych, a wariant C o stosowaniu metafor, o czym nie było mowy w załączonym tekście. Można zatem wyeliminować te odpowiedzi jako błędne.

Zadanie 16.2

To polecenie wymaga odwołania się do całości powieści Rok 1984, co oznacza konieczność przywołania konkretnych nazw, scen, zdarzeń z utworu. W odpowiedzi nie podawaj definicji nowomowy, lecz skup się na wyjaśnieniu, czemu miało służyć jej stworzenie i wprowadzenie w życie społeczne Oceanii.

Możesz też wspomnieć o tworzeniu przez Syme’a kolejnego wariantu słownika nowomowy. Nie zapomnij napisać, jaki był cel kreowania tego sztucznego języka.

Zadanie 17

Dokładnie przeczytaj zaproponowany fragment Tanga. Zwróć uwagę przede wszystkim na te wypowiedzi Artura, które świadczą o jego buntowniczości i skupieniu na sobie, np. „A spójrz na mnie! Czy władza nie jest także buntem? Buntem w formie porządku, buntem góry przeciwko dołom [...]”, wspomnienie o poświęceniu dla rodziny: „To dla was!”, przekonanie o własnej sile: „Siłą jestem!” czy nadużywanie zaimka osobowego ja.

Następnie przypomnij sobie postawy bohaterów romantycznych i wybierz tę, która jest najbliższa postawie bohatera Tanga. Charakter wypowiedzi Artura wyraźnie przypomina fragmenty monologu Konrada w Wielkiej Improwizacji w III cz. Dziadów. Konrad jawi się tutaj jako buntownik, indywidualista, człowiek skupiony na sobie, pragnący poświęcić się dla narodu i uważający, że może narodowi przewodzić.

Na pewno podczas przygotowań do matury warto przypomnieć sobie Wielką Improwizację!

Zadanie 18

Wybierając temat, kieruj się przede wszystkim trafnym doborem i znajomością bohaterów, wątków i motywów z lektur obowiązkowych, z których możesz zaczerpnąć przykłady i argumenty do skonstruowania swojej wypowiedzi pisemnej.

We wstępie ogólnie opisz motyw, jego pochodzenie, gdzie pojawia się po raz pierwszy – w większości przypadków będzie to starożytność lub średniowiecze. Możesz wyjaśnić słowa-klucze, pojawiające się w temacie. Zadbaj o to, aby omówienie motywu/tematu płynnie przechodziło w tezę. Sformułuj ją na końcu wstępu, aby była widoczna. Postaraj się postawić taką tezę, by była konkretna, ale i szeroka – ułatwi Ci to formułowanie argumentów i dobieranie przykładów oraz kontekstów.

Rozwinięcie Twojej pracy będą stanowić akapity zawierające argumenty (pogłębiające tezę, ogólne, niesugerujące konkretnej lektury). Po argumencie zawrzyj przykład z lektury. Pamiętaj o spójności. Podczas wprowadzania przykładu podaj tytuł i autora lektury (wykaz lektur obowiązkowych znajdziesz w arkuszu). Następnie omów przykład i zinterpretuj/skomentuj go. Na koniec akapitu możesz zawrzeć pasujący kontekst. Każdy kolejny argument (lub kontekst) wprowadzaj w nowym akapicie.

W ostatnim akapicie krótko podsumuj swoje rozważania, przypomnij tezę oraz argumenty wraz z wnioskami. Pracę możesz zakończyć osobistą refleksją.

Temat 1.

Człowiek – istota pełna sprzeczności

Przykłady bohaterów i motywów literackich, które możesz przytoczyć, pisząc wypracowanie na ten temat:

• Makbet (Makbet Wiliama Szekspira)
• Gustaw-Konrad (Dziady cz. III Adama Mickiewicza)
• Rodion Raskolnikow (Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego)
• Stanisław Wokulski (Lalka Bolesława Prusa).

Temat 2.

Co sprawia, że człowiek staje się dla drugiego człowieka bohaterem?

Przykłady bohaterów i motywów literackich, które możesz przytoczyć, pisząc wypracowanie na ten temat:

• Roland – najdzielniejszy rycerz króla Franków Karola Wielkiego (Pieśń o Rolandzie)
• Antygona, która łamie prawo ludzkie, aby zachować prawo boskie (Antygona Sofoklesa)
• heroiczna podstawa prześladowanej przez carat młodzieży polskiej (Dziady cz. III Adama Mickiewicza)
• apoteoza i mitologizacja postaci gen. Józefa Bema jako bohatera narodowego (Bema pamięci żałobny rapsod Cypriana Kamila Norwida)
• bohaterowie powstania styczniowego spoczywający w zbiorowej mogile (Gloria victis oraz Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej)
• Wokulski niosący pomoc nędzarzom z Powśla (Lalka Bolesława Prusa)
• heroizm skazanych na zagładę (Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall)
• Doktor Rieux poświęcający się walce z dżumą (Dżuma Alberta Camusa).

Pamiętaj, że możesz przywołać więcej niż jedną lekturę obowiązkową. Książki z listy lektur obowiązkowych to najpewniejszy wybór, ponieważ pod nie skonstruowane są tematy wypracowań maturalnych.

Uwaga: w liczbę wyrazów wliczają się też spójniki (np. i, oraz, a, ale), zaimki (np. ja, ty, kto) i przyimki (np. o, nad, na).