Zadanie 1

Najpierw dokładnie przeczytaj pytanie, aby wiedzieć, na co zwrócić uwagę podczas czytania tekstów. Następnie uważnie przeczytaj oba teksty. Ponownie wróć do akapitów wskazanych w pytaniu, pamiętając o pytaniu. Pamiętaj, aby odpowiedź zawierała tylko poglądy autorek, ale wyrażone Twoimi słowami. Aby zdobyć dwa punkty w tym zadaniu, musisz przytoczyć najważniejszy argument jednej autorki za tworzeniem żeńskich odpowiedników zawodów i stanowisk i przeciw – drugiej autorki.

Zadanie 2

Na styl publicystyczny wskazuje już zwarte w zadaniu słowo artykuł. Publicystyka zakłada przedstawienie poglądów autora, jest skierowana do szerokiego grona odbiorców, prowokuje do dyskusji za pomocą słownictwa nacechowanego emocjonalnie i dotyczy aktualnych wydarzeń czy zjawisk. Inne cechy tego stylu to także: wykrzyknienia, potoczne słownictwo występujące obok terminów naukowych (takich jak „formant”), subiektywizm i ekspresja wypowiedzi.

Przed maturą warto odświeżyć sobie najważniejsze wiadomości o rodzajach i funkcjach komunikatów językowych (podział na: teksty użytkowe, publicystyczne, naukowe oraz literackie).

Zadanie 3

Mitologia to bardzo bogata skarbnica wątków, motywów, bohaterów, symboli i związków frazeologicznych. Przed maturą koniecznie przypomnij sobie najważniejsze mity greckie oraz najpopularniejsze nawiązania do nich w literaturze i języku.

Podobnie jest z Biblią. Warto poczytać w opracowaniach o antycznym i biblijnym dziedzictwie w kulturze.

Zadanie 4

Cudzysłów może pełnić różne funkcje, m.in.:

• wyodrębniać przytoczony cytat
• wskazywać, że dane słowo czy fraza została użyta przez nadawcę komunikatu w określonym kontekście, z dystansem, w specyficznym znaczeniu
• wskazywać na ironiczny wydźwięk konkretnego słowa

Zadanie 5

W tym zadaniu zdobędziesz aż cztery punkty pod warunkiem, że umiejętnie zestawisz poglądy obu autorek, wskazując na różnicę w przedstawionych przez nich stanowiskach na temat językowego równouprawnienia kobiet i wysnuwając ogólny wniosek z obu tekstów – oczywiście w odniesieniu do tematu.

Pamiętaj o poprawności ortograficznej, językowej i interpunkcyjnej, za którą przyznawany jest 1 punkt!

Możesz skorzystać z następującego schematu tworzenia notatki:

• określ tematykę tekstu zgodnie z tematem notatki: Tworzenie nazw żeńskich we współczesnej polszczyźnie i krótko wykaż, że oba teksty wiążą się z tym tematem
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 1
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 2
• na koniec sformułuj ogólnie, w której kwestii obie autorki są zgodne.

Pamiętaj, że notatka powinna być zwięzła i ogólna, ponieważ musi zmieścić się w przedziale 60–90 słów. Słowem jest każdy wyraz, także spójnik, zaimek, przyimek (i, oraz, ale, on, do, o, dla, na).

Pamiętaj, że w tym zadaniu egzaminatorzy będą oceniać poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

Nasza rada: notatkę najpierw napisz w brudnopisie, który nie podlega ocenie. W razie potrzeby (np. przekroczenie limitu słów, wystąpienie błędów) przeredaguj ją i popraw ją podczas przepisywania na czysto.

Już na etapie poszukiwania odpowiednich informacji w brudnopisie możesz narysować tabelkę, w która wpiszesz stanowiska autorów/autorek. Ułatwi Ci to porównanie oraz odnalezienie poglądów, które są wspólne dla obu tekstów.

Zadanie 6

Zamieszczony w zadaniu psalm jest formą modlitwy pochwalnej, uwielbienia Boga. Także pieśń Kochanowskiego jest pochwałą stworzenia świata opisanego w biblijnej Księdze Rodzaju. Zatem oba utwory powstały w tym samym celu – wysławiania dobroci i miłości Stwórcy świata i stworzenia. Zwróć uwagę już na pierwsze wersy, zawierające apostrofę do Boga. Jaki obraz Stwórcy przedstawia podmiot liryczny w obu utworach? Jak podmiot liryczny mówi o Bożych dziełach i darach?

Zadanie 7

Aby udzielić poprawnej odpowiedzi na to pytanie i zdobyć punkt, musisz odczytać archaizmy fleksyjne (dotyczące innej niż współczesna odmiany wyrazów) występujących utworze, w czym pomogą Ci przypisy. Pamiętaj też, że początek pieśni jest apostrofą (bezpośredni zwrot do adresata) i mimo że wygląda jak mianownik (Bogurodzica, dziewica… Maryja), należy go rozumieć/odczytać jako wołacz – dziś powiedzielibyśmy: Bogurodzico, dziewico... Maryjo.

Drugą osobą, na której zasługi powołuje się podmiot liryczny, jest Jan Chrzciciel (który udzielił chrztu Chrystusowi). Maryja i św. Jan Chrzciciel są więc pośrednikami wiernych w modlitwie do Chrystusa.

Zadanie 8

Spróbuj uchwycić ogólną tematykę i nastrój obu wierszy. Zastanów się, o czym mówią, jaki jest ich wydźwięk i jakie uczucia towarzyszą podmiotowi lirycznemu. Zwróć uwagę, że obu utworach pojawia się pojęcie krótkości (krótkość, krótka, krótko) – do czego się ono odnosi?

Zadanie 9

Poprawne rozwiązanie zadania nie wymaga znajomości obu całych satyr Ignacego Krasickiego, choć znajomość Żony modnej może oczywiście pomóc. Wystarczy dokładna lektura obu fragmentów, tym bardziej, że odpowiedź znajduje się już w pierwszym wersie fragmentu Świata zepsutego. Wystarczy potwierdzić, że we fragmencie Żony modnej zawarto takie same powody nieudanych małżeństw.

Zadanie 10

Przytoczony cytat pochodzi z VII sceny Mickiewiczowskiego dramatu zatytułowanej Salon warszawski. Scena ta ukazuje podział społeczeństwa polskiego – na środku salonu, przy stoliku siedzą przedstawiciele arystokracji oraz urzędnicy w służbie carskiej, rozprawiając o balach wydawanych przez Nowosilcowa i unikając niebezpiecznych politycznie tematów, zaś przy drzwiach stoją (jakby w gotowości do wyjścia i podjęcia działania) patrioci, przejęci losem zniewolonej ojczyzny oraz katowanej w carskich więzieniach polskiej i litewskiej młodzieży. Łatwo odgadnąć, kogo Wysocki za pomocą metafory określa jako skorupa zimna i twarda, sucha i plugawa, a w kim widzi wewnętrzny ogień, który nigdy nie zgaśnie.

Zadanie 11

Rozstrzygniecie i uzasadnienie do tego pytania należy oprzeć o znajomość biografii obu poetów oraz o odbiór ich twórczości przez współczesnych. Twórczość Norwida nie należy do łatwych. Podobnie jak twórczość Słowackiego. Obaj poeci wiedzieli o tym i obaj odnieśli się do tego w swojej twórczości. Obaj doświadczyli także odrzucenia ze strony środowiska twórczego. W zaproponowanych fragmentach wierszy zwróć szczególną uwagę na frazy: Samotny wszedłem i sam błądzę dalej; bez świata oklasków; cicho odlecieć, jak duch…

Zadanie 12

Aby prawidłowo rozwiązać to zadanie, należy w odpowiedzi odwołać się zarówno do załączonego fragmentu, jak i do całości lektury. Pomocne dla ucznia może być rozpoznanie, że Wokulski czytał poezje romantyka – Adama Mickiewicza, i że takie właśnie romantyczne podejście ukształtowało jego wyobrażenie o miłości. W kontaktach z Izabelą Wokulski zachowywał się dokładnie tak, jak zostało to przedstawione w zacytowanym fragmencie z poezji Mickiewicza. Wystarczy w Lalce odszukać dowody tych zachowań.

Zadanie 13

Impresjonizm, ekspresjonizm i symbolizm to bardzo ważne kierunki w literaturze i sztuce drugiej połowy XIX wieku i początku XX stulecia. Przed maturą na pewno warto przypomnieć sobie ich ogólną charakterystykę. Zastanawiając się nad odpowiedzią na to pytanie, zwróć uwagę na tytuły tekstów kultury i wyklucz te określenia, które na pewno nie pasują do wiersza i obrazu.

Zadanie 14

Przypomnij sobie najważniejsze hasła Młodej Polski. Zwróć uwagę na pojęcie „chłopomania” lub „ludomania” i jego znaczenie dla twórców tej epoki, a także na to, do jakich wydarzeń nawiązuje utwór Wyspiańskiego. Uważnie przeanalizuj wypowiedzi Pana Młodego i zauważ, czym się zachwyca. Jaki zabieg stylistyczny został tutaj zastosowany?

Zadanie 15

Rewolucja bolszewicka (1917), której główny bohater i jego matka byli świadkami w Baku, stanowi ważny wątek Przedwiośnia. Młody Cezary Baryka w trakcie akcji powieści dojrzewa do krytycznego spojrzenia na obraz tego, co robią komuniści, zaś jego matka, Jadwiga, od początku sceptycznie i trzeźwo ocenia sens i konsekwencje przejmowania władzy za pomocą mordów, gwałtów i grabieży. (Zresztą później sama staje się jedną z niewinnych ofiar rewolucji). Stosunek Jadwigi Barykowej do rewolucji można łatwo odgadnąć z zaproponowanego fragmentu. Natomiast młodzieńcze poglądy polityczne jej syna zostały ukazany w Części pierwszej – Szklane domy.

Uwaga: powieść Stefana Żeromskiego Przedwiośnie ma zakończenie otwarte i nie wiadomo, jaką ideologię ostatecznie wybierze bohater.

Zadanie 16

Skamander to grupa poetycka działająca w dwudziestoleciu międzywojennym około roku 1916, którą tworzyli m.in. Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wierzyński i Jan Lechoń. Do swojej poetyki skamandryci wprowadzili elementy języka potocznego, kolokwializmy, zachwycał ich witalizm życia, aktywizm, codzienność, fascynował tłum, postęp i nowoczesność, zwracali się ku teraźniejszości (nie przeszłości czy przyszłości). Teraz łatwiej Ci będzie wskazać cechy poetyki skamandryckiej w zaproponowanym fragmencie wiersza Tuwima.

Zadanie 17

Przypomnij sobie sposób, w jaki Marek Edelman przedstawiał to, co działo się podczas powstania w getcie warszawskim w 1943 roku – upokorzenie i odbieranie ludziom godności, decyzja o podjęciu walki, choć nie było najmniejszych szans na zwycięstwo, wstrząsające historie różnych rodzajów śmierci konkretnych ludzi.

Zadanie 18

Przed maturą koniecznie przypomnij sobie ogólną problematykę lektur obowiązkowych. Na przykład: Miejsce Andrzeja Stasiuka to opowieść o upływie czasu i przemijaniu; Profesor Andrews w Warszawie Olgi Tokarczuk przedstawia stan wojenny oczyma cudzoziemca nie znającego realiów życia w państwie totalitarnym; Katedra Jacka Dukaja mówi o wierze i metafizyce w świecie zdominowanym przez naukę i technologię; poprawne rozwiązanie zadania 18.4 wymaga wiedzy albo z lektury Kapuścińskiego, albo wiedzy pozalekturowej (okoliczności powstania Podróży z Herodotem).

Pamiętaj, aby potrafić przyporządkować do tytułu utworu imię i nazwisko autora z listy lektur obowiązkowych. Pomylenie nazwiska lub imienia autora tekstu literackiego to błąd rzeczowy!

Zadanie 19

Wybierając temat, kieruj się przede wszystkim trafnym doborem i znajomością bohaterów, wątków i motywów z lektur obowiązkowych, z których możesz zaczerpnąć przykłady i argumenty do skonstruowania swojej wypowiedzi pisemnej.

Pamiętaj o prawidłowej kompozycji: we wstępie w sposób ogólny odnieś się do tematu, opisz motyw, jego pochodzenie, gdzie pojawia się po raz pierwszy. Możesz wyjaśnić słowa klucze, wskazać, czym kierowałeś się w doborze przykładów, które przedstawisz w rozwinięciu (niekiedy, gdy temat jest zbyt szeroki, a odpowiadające mu wątki można znaleźć w wielu lekturach, należy wybrać jeden aspekt tematu). Na końcu wstępu sformułuj tezę.

Rozwinięcie Twojej pracy powinny stanowić akapity zawierające argumenty pogłębiające tezę. Po argumencie przedstaw przykład z lektury. Pamiętaj o spójności. Podczas wprowadzania przykładu podaj tytuł i autora lektury (wykaz lektur obowiązkowych znajdziesz w arkuszu). Następnie omów przykład i zinterpretuj go/skomentuj. Na końcu akapitu możesz zawrzeć pasujący kontekst. Każdy kolejny argument wprowadzaj w nowym akapicie.

W ostatnim akapicie krótko podsumuj swoje rozważania, przypominając tezę oraz formułując ogólne wnioski. W tym miejscu możesz wyrazić swoją subiektywną opinię na dany temat lub przytoczyć ogólną refleksję, która nasunęła Ci się podczas pisania.

Pamiętaj, że możesz przywołać więcej niż jedną lekturę obowiązkową. Książki z listy lektur obowiązkowych to najpewniejszy wybór, ponieważ pod właśnie nie są skonstruowane tematy wypracowań maturalnych.

Uwaga: w liczbę wyrazów wliczają się też spójniki (np. i, oraz, a, ale), zaimki (np. ja, ty, kto) i przyimki (np. o, nad, na).

Temat 1.

Rodzina – źródło wsparcia, ale także presji i ograniczeń

Przykłady bohaterów i motywów literackich, które możesz przytoczyć, pisząc wypracowanie na ten temat:

• ojciec przebaczający synowi wszystkie przewinienia i przyjmujący go z powrotem na łono rodziny (ewangeliczna Przypowieść o synu marnotrawnym)
• Święty asceta, który dla Boga zostawił rodzinę (Legenda o św. Aleksym)
• Harpagon jako negatywny przykład ojca (Skąpiec Moliera)
• Artur, który buntuje się przeciwko buntowi własnych rodziców i dziadków (Tango Sławomira Mrożka)
• Sonia Marmieładowa, która zostaje nakłoniona przez macochę do prostytucji (Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego)

Temat 2.

Od miłości do buntu – relacje człowieka z Bogiem

Przykłady bohaterów i motywów literackich, które możesz wybrać i przytoczyć, pisząc wypracowanie na ten temat:

• Hiob, który nie traci wiary w Boga mimo najtrudniejszych prób i doświadczeń życiowych (Księga Hioba)
• modlitwa do Boga za pośrednictwem Maryi i świętych (Bogurodzica)
• Konrad wadzący się z Bogiem podczas Wielkiej Improwizacji (Dziady cz. III Adama Mickiewicza)
• uwielbienie dla Stwórcy – wielkiego artysty i budowniczego świata wyrażone w Pieśni XXV z Ksiąg wtórych: Czego chcesz od nas, Panie Jana Kochanowskiego