Zadanie 1

To zadanie polega na znalezieniu w obu tekstach wypowiedzi autorek na temat pozytywnych możliwości wykorzystania gier komputerowych, zestawieniu ich ze sobą i wyciągnięciu wniosków z tych wypowiedzi.

Zauważ, że obie autorki kilkakrotnie zwracają uwagę na możliwość wykorzystania gier komputerowych w istotnych celach. Obie też piszą o ich wpływie na możliwości poznawcze człowieka. Znajdź w obu tekstach odpowiednie fragmenty i przedstaw je własnymi słowami.

Zadanie 2

Rozwinięcie przekonania Jolanty Mrzygłód o negatywnych konsekwencjach grania w gry komputerowe odnajdziesz w drugiej części artykułu Olgi Nowak. Jest to rozwinięcie częściowe. To zadanie sprawdza umiejętność odnajdywania informacji w tekstach, zestawiania ich i wyciągania wniosków z tych wypowiedzi.

Zadanie 3

Stwierdzenia, których prawdziwość lub fałsz należy określić, dotyczą kompozycji i strony językowej tekstów: budowy wypowiedzi argumentacyjnej, rozpoznania środków stylistycznych oraz użytego przez autorki słownictwa.

W pierwszym przykładzie chodzi o słownictwo specjalistyczne, które jest bardziej widoczne w tekście Jolanty Mrzygłód (neuroplastyczność mózgu, istota biała mózgu, neuronauka), ale występuje też w tekście Olgi Nowak (padaczka komputerowa, joystick, multiplayer).

W drugim przykładzie chodzi o funkcję dowodów, czyli wyników badań w obu tekstach (udowodnienie i poparcie swoich spostrzeżeń, wzmocnienie przekazu, by wpłynąć na czytelnika).

Przy trzecim przykładzie należy przypomnieć sobie funkcję pytania retorycznego jako środka stylistycznego (pytanie, na które nadawca komunikatu nie oczekuje ani nie podaje odpowiedzi). Czy zatem pytanie „Czy gry są niebezpieczne?” postawione przez Jolantę Mrzygłód (na które autorka sama odpowiada) jest pytaniem retorycznym?

Zadanie 4

Klamra kompozycyjna to zabieg stylistyczny polegający na nawiązaniu w zakończeniu do refleksji czy zagadnienia poruszonego na początku tekstu, co pozwala zwrócić uwagę czytelnika na główne przesłanie komunikatu językowego czy podkreślić ważną dla autora myśl.

Zastanów się, jakie zagadnienie Olga Nowak porusza na początku i na końcu swojego tekstu, używając klamry kompozycyjnej? Co autorka chciała w ten sposób zasygnalizować, podkreślić, przed czym przestrzec?

Zadanie 5

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, musisz znać i rozumieć znaczenie słowa „prekursorski”. Prekursorski, czyli: nowatorski, pionierski, innowacyjny, odkrywający nowe horyzonty, rzucający nowe spojrzenie na dane zagadnienie. Następnie odszukaj w tekście 1 dwa sformułowania, które opisują prowadzone przez autorkę badania jako prekursorskie, i zacytuj je w odpowiedzi.

Zadanie 6

Notatka syntetyzująca wymaga przedstawienia stanowiska autorów obu tekstów wobec zagadnienia ujętego w temacie – w tym przypadku: Możliwości wykorzystania gier komputerowych w rozwoju człowieka.

Musisz zatem jeszcze raz wnikliwie przeczytać oba teksty i wyłowić z nich kluczowe informacje odnoszące się do tematu notatki. Następnie pokazać podobieństwa i różnice między oboma tekstami w zakresie podanego w zadaniu tematu notatki.

Możesz skorzystać z następującego schematu tworzenia notatki:

• określ tematykę tekstu zgodnie z tematem notatki: Możliwości wykorzystania gier komputerowych w rozwoju człowieka i krótko wykaż, że oba teksty wiążą się z tym tematem
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 1.
• przedstaw stanowisko autorki tekstu 2.
• na koniec sformułuj ogólnie, w której kwestii obie autorki są zgodne.

Pamiętaj, że notatka powinna być zwięzła i ogólna, ponieważ musi zmieścić się w przedziale 60–90 słów. Słowem jest każdy wyraz, także spójnik, zaimek, przyimek (i, oraz, ale, on, do, o, dla, na).

Pamiętaj, że w tym zadaniu egzaminatorzy będą oceniać poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.

Uwaga: do napisania notatki syntetyzującej przygotowują wcześniejsze zadania z arkusza.

Nasza rada: notatkę najpierw napisz w brudnopisie, który nie podlega ocenie. W razie potrzeby (np. przekroczenie limitu słów, wystąpienie błędów) przeredaguj ją i popraw podczas przepisywania na czysto. Możesz również zestawić poglądy obu autorek w tabelce narysowanej w brudnopisie. To ci ułatwi wyłowienie różnic i podobieństw w obu tekstach.

Zadanie 7

W tym zadaniu musisz wykazać się wiedzą na temat tragedii antycznej, której klasycznym przykładem jest właśnie Antygona. Tragedia antyczna zbudowana jest na konflikcie tragicznym, czyli starciu dwóch równorzędnych racji. Wybór każdej z nich oznacza klęskę. Teraz – na podstawie znajomości całego utworu – musisz przedstawić, na czym polega konflikt antyczny w Antygonie.

Zadanie 8

Dość łatwo odkryć, że średniowieczny utwór, o którym mowa, to Legenda o św. Aleksym. Święty Aleksy to przykład średniowiecznego ascety, czyli człowieka, który wyrzekł się dóbr doczesnych, wszelkich wygód, przyjemności, a nawet rodziny i dobrowolnie poddał się umartwieniom, aby zasłużyć na wieczną nagrodę w niebie.

Na podstawie znajomości omawianych w szkole fragmentów Legendy o świętym Aleksym podaj dwa dowody z życia Świętego na to, że był on ascetą.

Zadanie 9

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga podania nazw oraz wskazania przykładów środków poetyckich zastosowanych przez poetę, które mają ukazywać rozterkę i ból podmiotu lirycznego. W pierwszej kolejności jest to apostrofa do córki. Następnie liczne pytania retoryczne, z których złożony jest utwór, a które ukazują wątpliwości ojca co do miejsca pobytu duszy Urszulki. Można też wskazać przerzutnie, których w utworze jest sporo, a które podkreślają emocjonalny nastrój, w jakim znajduje się osoba mówiąca w wierszu.

Zadanie 10

Zadanie 11

Zadanie 12

Analizując oba teksty kultury zwróć uwagę na motyw lalek (marionetek), wiążący się z teatrem i odnieść go do wizji świata zawartej w motywie theatrum mundi. Odpowiedź i jej uzasadnienie znajdziesz zarówno na obrazie, jak i w przytoczonym fragmencie powieści (nie musisz odwoływać się do całości Lalki).

Zadanie 13

Przeczytaj uważnie fragment tekstu Jakuba Stachowiaka, a następnie przypomnij sobie najważniejsze wyznaczniki gatunkowe eposu: styl wysoki (podniosły), dzieje bohaterów ukazane na tle przełomowego wydarzenia historycznego, niezwykłe postacie wielkich bohaterów, ukazane z rozmachem sceny batalistyczne (także pojedynki).

Teraz – odwołując się do całości Potopu oraz fragmentu tekstu Wykłady z literatury pozytywistycznej – spróbuj odpowiedzieć na pytanie, czy Henryk Sienkiewicz zastosował w tej powieści elementy eposu.

Zadanie 14.1

Przypomnij sobie zjawy, czyli postacie fantastyczne, które pojawiły się w II akcie dramatu Wesele Stanisława Wyspiańskiego. W tym zadaniu punkt zdobędziesz za prawidłowe skojarzenie wypowiedzi z postacią.

Uwaga: w tym zadaniu zaproponowanych cytatów jest więcej niż postaci.

Zadanie 14.2

Do tego zadania potrzebujesz przypomnieć sobie treść oraz przesłanie dramatu Stanisława Wyspiańskiego. Zastanów się, jaką rolę pełnią zjawy wobec postaci realnych. Co odkrywają? Czego dowiadujemy się z ich dialogów z bohaterami realnymi? Czy pomagają lepiej odkryć i zrozumieć przesłanie tego dramatu symbolicznego?

Zadanie 15

• Na początku dwudziestolecia międzywojennego w poezji dominowały tematy związane z życiem codziennym, a także zainteresowanie urbanizmem, witalizmem, co wyrażało się m.in. w stylu potocznym; poeta zrezygnował z roli wieszcza i wczuł się w rolę zwyczajnego człowieka.
• Przypomnij sobie podstawową wiedzę z teorii literatury na temat typów liryki – podział ze względu na sposób wypowiedzi podmiotu lirycznego. W liryce bezpośredniej podmiot liryczny mówi wprost, występują czasowniki w 1 os. lp. W liryce pośredniej podmiot liryczny jest ukryty, wyraża swoje myśli poprzez sytuacje, zdarzenia, opisy.
• Przypomnij sobie wiedzę o stylizacji językowej, czyli świadomym nadaniu tekstowi cech charakterystycznych dla danego stylu. O jakim stylu języka może świadczyć np. użyte w wierszu słowo cham?

Zadanie 16

Aby prawidłowo rozwiązać to zadanie, niezbędna jest znajomość treści Przedwiośnia Stefana Żeromskiego. Rozpoznanie jednak bohaterów nie jest trudne, ponieważ cytaty do zadania zostały tak dobrane, by jednoznacznie identyfikowały bohaterów.

Zadanie 17.1

Postawa Prometeusza to postawa polegająca na poświęceniu się dla ludzi, zaś postawa Syzyfa polega na podejmowaniu ogromnego wysiłku mimo przewidywanej klęski. Teraz – odwołując się do zaproponowanego fragmentu oraz do całej powieści Dżuma – spróbuj znaleźć potwierdzenie, że doktor Rieux przybrał postawę obu mitologicznych bohaterów.

Zadanie 17.2

Parabola to inaczej przypowieść, która w symboliczny lub alegoryczny sposób ukazuje uniwersalną prawdę o świecie lub człowieku. Jednym z wyznaczników tego gatunku jest schematyczna fabuła, konkretne miejsce akcji (ograniczona przestrzeń), brak jasno określonego czasu akcji, przesłanie w formie metafory (należy odczytywać je w sposób przenośny).

Zadanie 18

Najpierw uważnie zapoznaj się z oboma fragmentami tekstów i zastanów się, czy ukazany w nich stosunek Zbigniewa Herberta do tradycji jest taki sam. Następnie w obu tekstach znajdź po jednym argumencie na to, że Zbigniew Herbert uważał, iż nie należy odrzucać tradycji.

Zadanie 19

Pierwszym warunkiem napisania dobrej pracy pisemnej, jest właściwe zrozumienie jej tematu, a drugim – dobór do tematu właściwych lektur oraz kontekstów.

Temat 1.

Czym dla człowieka może być miłość?

Dobre napisanie rozprawki wymaga uważnej lektury tematu pracy oraz wymogów sformułowanych w poleceniu, aby odwołać się do wybranej lektury obowiązkowej (utworu epickiego lub dramatycznego), innego utworu literackiego (może być utwór poetycki) oraz do wybranych kontekstów (czyli minimum dwóch).

Zaproponowany temat dotyczy jednego z najczęściej opisywanych przez literaturę uczuć, czyli miłości. Uczeń musi odpowiedzieć na pytanie: Czym dla człowieka może być miłość? To pytanie bardzo szerokie, dlatego niezbędne jest zawężenie swoich rozważań do jednego lub kilku aspektów zagadnienia. Wieloaspektowość zagadnienia można podkreślić we wstępnie do rozprawki. Jest to miejsce, gdzie można zwrócić uwagę na liczne oblicza miłości – erotyczna, przyjacielska, rodzicielska, miłość do ojczyzny, miłość do zwierzęcia, przedmiotu itd. Wstęp jest również miejscem, gdzie należy dokonać wyboru ścieżki, którą uczeń będzie postępował w dalszej części pracy. Jeśli zamierza omówić miłość mężczyzny do kobiety, musi wskazać to we wstępie, a następnie sformułować wyraźną tezę, w której już może odpowiedzieć na pytanie postawione w temacie pracy. Czym zatem może być miłość? Siłą destrukcyjną lub siłą napędową. Dopiero pod tak zawężoną tezę dobieramy stosowne lektury.

W argumentach przykładowej pracy skoncentrowano się na dwóch aspektach zagadnienia: w pierwszym argumencie pokazano, że miłość działa niszcząco, a w drugim, że wpływa na człowieka motywująco. W pierwszym argumencie odwołano się do Lalki Bolesława Prusa jako lektury obowiązkowej. Wykorzystano też kontekst historycznoliteracki (przywołanie konceptu miłości romantycznej popularnej w epoce romantyzmu). W drugim argumencie powołano się na Potop Henryka Sienkiewicza, na podstawie którego przywołano relację miłosną między Kmicicem a Oleńką. Jako kontekst natomiast odwołano się ponownie do Lalki Prusa, aby pokazać, że miłość potrafiła wpływać na Wokulskiego również motywująco. Wykorzystane konteksty są funkcjonalne, co oznacza, że ich dobór pozwala na pogłębienie rozważań nad znaczeniem miłości w życiu człowieka i pokazanie różnych oblicz tego uczucia.

Istotne jest, aby pamiętać o dobrej kompozycji rozprawki. Wstęp musi zawierać wyraźnie postawioną tezę, którą należy udowadniać w kolejnych argumentach. Argumenty muszą być zróżnicowane i ukazywać rożne aspekty omawianego zagadnienia. Każdy argument musi posiadać trójdzielną budowę: twierdzenie argumentacyjne z rozwinięciem, przykłady z literatury, wniosek cząstkowy. W podsumowaniu rozprawki należy zebrać wnioski cząstkowe z argumentów, sformułować własny sąd i podsumować pracę.

Temat 2.

Literatura jako lustro, w którym odbijają się czasy, w których powstała

Zaproponowany temat wymaga od ucznia wykorzystania kontekstu historycznoliterackiego, czyli kontekstu epoki, w której tworzył autor. Literatura nigdy nie powstaje w próżni i bardzo często – szczególnie w literaturze polskiej – zdarza się, że w tekstach literackich odbijają się niczym w lustrze czasy, w których dane teksty powstały.

Przystępując do pracy, powinieneś dokonać przeglądu epok literackich i zastanowić się, w której epoce powstało najwięcej utworów ukazujących czasy współczesne autorowi, w tym problemy społeczne czy wydarzenia historyczne. Tutaj dobrych przykładów dostarczy przede wszystkim literatura pozytywizmu (Lalka Bolesława Prusa, Gloria victis Elizy Orzeszkowej), ale nie tylko – utwory ukazujące specyfikę kolejnych epok znajdziemy i w renesansie (Odprawa posłów greckich Jana Kochanowskiego), i w romantyzmie (Dziady Adama Mickiewicza), i w Młodej Polski (Wesele Stanisława Wyspiańskiego), i w dwudziestoleciu międzywojennym (Przedwiośnie Stefana Żeromskiego), i w literaturze wojny i okupacji (Opowiadania Tadeusza Borowskiego, Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall), i w literaturze współczesnej (Tango Sławomira Mrożka czy Raport o stanie wojennym Marka Nowakowskiego).

Zagadnienie zaproponowane w temacie rozprawki jest wieloaspektowe, wybierz zatem dwa aspekty, o których chcesz napisać w swojej pracy – na przykład: ówczesne problemy społeczno-ekonomiczne, podziały i konflikty społeczne, stosunek do spraw narodowych czy doświadczenia wojenne i obozowe.

Pamiętaj, o prawidłowej kompozycji pracy pisemnej. We wstępie zawrzyj tezę, którą udowodnisz kilkoma zróżnicowanymi wobec omawianego zagadnienia argumentami. W podsumowaniu zbierz wnioski cząstkowe wypływające z przytoczonych przez Ciebie argumentów i sformułuj własny sąd na temat postawionej we wstępie tezy.