Zadanie 1

Aby wskazać prawidłowe odpowiedzi, musisz wiedzieć, czym są peryfraza i klamra kompozycyjna. Peryfraza to inaczej omówienie, zastąpienie danego wyrazu wyrażeniem opisowym lub opisem, przedstawienie określenia, zjawiska, osoby, przedmiotu za pomocą opisu (np. Rzym – wieczne miasto).

Klamra kompozycyjna to zabieg narracyjny polegający na powtórzeniu na początku (także w tytule) i na końcu tekstu tej samej treści (np. pytania, stwierdzenia, myśli, motywu).

Zadanie 2

Przeczytaj uważnie tekst 1 i zastanów się, czy jego autor ma negatywne czy pozytywne zdanie na temat wpływu gier komputerowych na rozwój dzieci. Zwróć uwagę szczególnie na ostatnie zdanie i skonfrontuj go z tytułem.

Podpowiedź: Skaczący Mario to postać z gry „Super Mario Odyssey”, która pokonuje różne przeszkody, wykorzystując swoje umiejętności. Gra ćwiczy m.in. zręczność gracza.

Zadanie 3

Czytając oba teksty, zwróć szczególną uwagę na drugi i szósty (ostatni) akapit tekstu 2. oraz siódmy (ostatni) akapit tekstu 1. Jakie słowo pada we wszystkich wskazanych miejscach?

Zadanie 4

Jak wskazują przytoczone w zadaniu cytaty, autor tekstu 2. wyraża ewidentne przekonanie o negatywnym wpływie grania w gry wideo na osiągnięcia szkolne dzieci młodzieży. Czy w którymkolwiek akapicie tekstu 1. jest mowa o złym wpływie grania na rozwój umiejętności poznawczych lub zdrowie graczy?

Uwaga: aby zdobyć punkt musisz nie tylko dać prawidłową odpowiedź na postawione w zadaniu pytanie, ale także ją uzasadnić własnymi słowami.

Zadanie 5

Wróć jeszcze raz do tekstów i przeczytaj je konkretnie pod kątem zagadnienia ujętego w temacie, czyli: Skutki grania w gry wideo w stanowiskach obojgu autorów.

W tym zadaniu nie chodzi o szczegółowe omówienie (ograniczona liczba słów), ale o uogólnienie. Z obu tekstów wyselekcjonuj zatem kluczowe informacje na podany temat.

Nasza rada: stwórz notatkę najpierw w brudnopisie (na końcu arkusza), następnie przeczytaj ją na czysto i sprawdź poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną, aby przez przeoczenie czy niedbałość nie stracić cennych punktów. W przypadku niezmieszczenia się w limicie wyrazów (60–90 słów) podczas przepisywania na czysto będziesz miał/miała możliwość przeredagowania/skorygowania notatki. Możesz też narysować w brudnopisie tabelkę, w której zestawisz poglądy obojgu autorów i przez porównanie znalezienie poglądu wspólnego dla obu tekstów.

Możesz skorzystać z następującego schematu tworzenia notatki:

• określ tematykę tekstu pod katem tematu: Skutki grania w gry wideo
• przedstaw stanowisko pierwszej autorki
• przedstaw stanowisko drugiego autora
• na koniec sformułuj ogólnie, w której kwestii oboje autorzy są zgodni (zwróć uwagę na ostatni akapit tekstu 1 i skonfrontuj go z wymową całego tekstu 2).

Pamiętaj, że słowem jest każdy wyraz, także spójnik, zaimek, przyimek (i, oraz, ale, do, o, dla, na).

Zadanie 6

W prawidłowym rozwiązaniu tego zadania pomoże Ci znajomość mitów o Demeter oraz nimfach (kategoria: bogowie ziemscy), Orfeuszu i Eurydyce (kategoria: królestwo piekieł) oraz Afrodycie (kategoria: bogowie olimpijscy). Najważniejsze postacie i wątki mitologiczne naprawdę warto powtórzyć przed egzaminem!

Zadanie 7

Aby prawidłowo rozwiązać to zadanie, należy uważnie przyjrzeć się obu tekstom. Zarówno fragment Apokalipsy św. Jana, jak i obraz Memlinga wskazują na podział ludzi ze względu na uczynki i na karę za popełnione grzechy.

Zadanie 8

Podpowiedź: Czy miłość, o której mówi cytat A, jest wartością trwałą, na której można oprzeć życie? Co symbolizuje trupia czaszka? W motywie danse macabre śmierć była przedstawiana jako kościotrup, a jej atrybutem była kosa.

Zadanie 9

Przygotowując się do matury, koniecznie powtórz romantyczne idee, które odzwierciedlają postawy bohaterów:

prometeizm – dobrowolne poświecenie się jednostki dla dobra ogółu

mesjanizm – bierne cierpienie, którego nagrodą na być zmartwychwstanie

winkelriedyzm – cierpienie i poświęcenie życia w aktywnej walce za wolność narodu

walenrodyzm – poświęcenie dla ojczyzny nie tylko swego szczęścia i życia, ale także honoru (walka z silniejszym wrogiem z wrogiem za pomocą podstępu i zdrady)

Znając te pojęcia i umiejąc je od siebie rozróżnić, z łatwością rozstrzygniesz prawdziwość zdań z tego zadania. Zdecydowanie warto także powtórzyć treść cz. III Dziadów.

Zadanie 10

Idea „pokrzepiania serc” dotyczy literatury pisanej z myślą o podniesieniu na duchu narodu polskiego tęskniącego za wolnością w czasach zaborów. Najbardziej znany przykład tego typu literatury to Trylogia Henryka Sienkiewicza, w której pisarz na tle trudnych momentów dziejowych ukazuje dobre cechy Polaków. W dziele tym na przykładzie niektórych bohaterów widzimy wady narodowe takie jak prywata, sprzedajność, pieniactwo, ale z drugiej przeważają zalety – wola naprawienia błędów, odwaga, poświęcenie, honor, patriotyzm.

Zadanie 11

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, konieczna jest znajomość wiedzy kontekstowej, w tym wypadku jednego z najważniejszych haseł polskiego pozytywizmu, jakim była „praca u podstaw”. Pozytywiści jako pierwsi dostrzegali potrzebę wsparcia najbiedniejszej i jednocześnie najliczniejszej warstwy społecznej: chłopów i robotników, pozbawionych możliwości poprawy swojej egzystencji, dostępu do edukacji, a co za tym idzie – poczucia tożsamości i świadomości narodowej.

Należy przypomnieć sobie, że tego typu działania podejmował Stanisław Wokulski, wpierając mieszkańców Powiśla – Mariannę, Wysockiego oraz rzemieślnika z Zasławia – Węgiełka.

Zadanie 12

Poprawna odpowiedź na to pytanie wymaga dokładnego przeanalizowania szczegółów na ilustracji Stanisława Kuczborskiego, a następnie skonfrontowania ich z dramatem Stanisława Wyspiańskiego. Ilustracja nawiązuje do ostatnich scen dramatu, w których pojawia się Chochoł. Aby rozwiązać zadanie, trzeba zatem wykazać się znajomością treści lektury. Obraz Kuczborskiego ma liczne powiązania z treścią utworu. Można wskazać: postać Chochoła ze skrzypkami, taniec w kręgu, podobieństwo postaci do dzieci, ludowe stroje, postać Żyda, szabla (symbol przywództwa), którą trzyma postać znajdująca się poza kręgiem, rozrzucone zabawki (co może sugerować niedojrzałość, niestałość w działaniu). Ponadto postacie znajdują się na scenie, co jest bezpośrednim nawiązaniem do dramatu jako utworu scenicznego.

Zadanie 13

Szymon Gajowiec był wysokim urzędnikiem państwowym, z zaangażowaniem pracującym dla odradzającej się ojczyzny. Uważał, że tylko systematyczna, wytrwała praca oraz stopniowe reformy przyniosą narodowi trwałą korzyść, a młodemu państwu zapewnią rozwój gospodarczy. Widział potrzebę szerzenia oświaty wśród ludu oraz przygotowania społeczeństwa do życia w wolnym kraju, co wymaga rozwagi, spokoju, odpowiedzialności i podjęcia pracy na różnych polach. Taki obraz Szymona Gajowca wyłania się z kart powieści. Uzupełnij go, wczytując się w zaproponowany w zadaniu fragment.

Zadanie 14.1

Warto przypomnieć sobie, na czym polega karykatura jako zabieg literacki. Jest to sposób przedstawienia postaci, który polega na wyolbrzymieniu i przesadnym wyeksponowaniu cech charakteru lub wyglądu postaci albo też zachowania jednostek w celu ich ośmieszenia. W utworze Tuwima nie trudno zauważyć, że autor chce ośmieszyć zachowanie utytułowanych uczestników balu, pokazując, że w rzeczywistości zachowają się prostacko, nieelegancko – jak niektórzy „zwykli” ludzie.

Zadanie 14.2

Podmiot liryczny eksponuje w utworze negatywne cechy uczestników balu za pomocą słownictwa nacechowanego: wyrazów potocznych, obraźliwych, wulgarnych oraz hiperboli.

Zadanie 15

Ilustracja 1 przedstawia hipisów – subkulturę z lat 60. i 70. ubiegłego wieku. Ruch hipisowski był związany z rewolucją seksualną oraz buntem przeciwko autorytetom, instytucjom i tradycji, odwoływał się do haseł wolności obyczajowej, odrzucając normy społeczne.

W pewnym sensie odpowiedzią na bunt pokolenia hipisów było pojawienie się pokolenia yuppies w latach 80. i 90. XX wieku (ilustracja 2). Styl życia yuppies kojarzony był z przedstawicielami tzw. wolnych zawodów dążących do sukcesu zawodowego oraz zapewnienia sobie wysokiego statusu materialnego. Yuppie cechuje indywidualizm, pragmatyzm, staranne wykształcenie, profesjonalizm, poświęcenie dla pracy i kariery. W dramacie Sławomira Mrożka bardzo łatwo znaleźć przedstawicieli pokolenia hipisów oraz bohatera, któremu bliżej raczej do yuppie.

Uwaga: w Tangu znajdziesz dwa pokolenia buntowników przeciwko powszechnie przyjętym normom i obyczajom, wystarczy jednak, że podasz przykład jednego.

Zadanie 16

Wybierając temat, kieruj się przede wszystkim trafnym doborem i znajomością bohaterów, wątków i motywów z lektur obowiązkowych, z których możesz zaczerpnąć przykłady i argumenty do skonstruowania swojej wypowiedzi pisemnej.

Pamiętaj o prawidłowej kompozycji: we wstępie w sposób ogólny odnieś się do tematu, opisz motyw, jego pochodzenie, w jakim utworze pojawia się po raz pierwszy, jeżeli w temacie pojawiają się słowa-klucze – wyjaśnij je. Możesz wskazać, czym kierowałeś się w doborze przykładów, które przedstawisz w rozwinięciu (niekiedy, gdy temat jest zbyt szeroki, a odpowiadające mu wątki można znaleźć w wielu lekturach, należy wybrać jeden aspekt tematu). Z omówienia tematu płynnie przechodzimy do tezy. Sformułuj ją w ten sposób, aby móc potem dobrać do niej przykłady i konteksty.

Akapity zawierające argumenty uzasadniające tezę będą stanowić rozwinięcie Twojej pracy. Po przytoczeniu argumentu przedstaw przykład z lektury. Podaj tytuł i autora utworu (wykaz lektur obowiązkowych znajdziesz w arkuszu). Następnie omów przykład i zinterpretuj go/skomentuj. Na końcu akapitu możesz zawrzeć pasujący kontekst. Każdy kolejny argument wprowadzaj w nowym akapicie.

W ostatnim akapicie krótko podsumuj swoje rozważania, przypomnij tezę oraz wnioski z argumentów. W tym miejscu możesz wyrazić swoją subiektywną opinię na dany temat lub przytoczyć ogólną refleksję, która nasunęła Ci się podczas pisania.

Pamiętaj, że możesz przywołać więcej niż jedną lekturę obowiązkową. Książki z listy lektur obowiązkowych to najpewniejszy wybór, ponieważ pod nie właśnie są skonstruowane tematy wypracowań maturalnych.

Uwaga: w liczbę wyrazów wliczają się też spójniki (np. i, oraz, a, ale), zaimki (np. ja, ty, kto) i przyimki (np. o, nad, na).

Temat 1.

Czy świat potrzebuje marzycieli?

Sprecyzuj, o jakim rodzaju marzeń będziesz pisać: czy będą to na przykład marzenia o wielkiej miłości, sławie, czy uszczęśliwieniu ludzkości? Przykłady bohaterów i motywów literackich, z których możesz wybrać, pisząc wypracowanie na ten temat:

• mit o Dedalu i Ikarze – odwieczne marzenie ludzkości o lataniu (Mitologia Jana Parandowskiego)
• marzenia ludzi o dorównaniu potędze Boga (pycha) – biblijna wieża Babel (Księga Rodzaju)
• marzenia o sławie wojennej (Pieśń o Rolandzie)
• marzenia o szczęściu i wolności ojczyzny (Dziady, cz. III Adama Mickiewicza, Konrad Wallenrod Adama Mickiewicza)
• marzenia o wolnej i silnej Polsce (Przedwiośnie Stefana Żeromskiego – Seweryn Baryka, Szymon Gajowiec)
• marzenia o romantycznej miłości (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza – Hrabia; Lalka Bolesława Prusa – Stanisław Wokulski)

Temat 2.

Rola przyjaźni w życiu człowieka

Przykłady bohaterów i motywów literackich, z których możesz wybrać, pisząc wypracowanie na ten temat:

• Achilles staje do pojedynku z Hektorem, aby pomścić śmierć swego najbliższego przyjaciela Patroklesa (Mitologia Jana Parandowskiego, Iliada Homera)
• przyjaźń mężnego Rolanda i roztropnego Oliwiera, zawsze wspierających i uzupełniających się w walce (Pieśń o Rolandzie)
• wieloletnia, wypróbowana i wierna przyjaźń subiekta Ignacego Rzeckiego oraz Stanisława Wokulskiego (Lalka Bolesława Prusa)
• nawiązana po latach zawziętej waśni przyjaźń Gerwazego i Protazego (Pan Tadeusz Adama Mickiewicza)
• przyjaźń w bajkach i satyrach („Gdy więc wszystkie sposoby ratunku upadły, / Wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły” – Przyjaciele Ignacego Krasickiego; „Prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie” – cytat z bajki Przyjaciele Adama Mickiewicza)