Zadanie 1

Poprawne rozwiązanie tego zadania wymaga uważnej lektury pierwszego wskazanego w arkuszu tekstu i wyszukania w nim właściwych informacji. Wskazane w poleceniu zdanie, którego sens należy wyjaśnić, stanowi de facto zebranie myśli, które Carl Sagan rozwinął w początkowych akapitach swojej wypowiedzi.

Zadanie 2

Poprawne rozwiązanie tego zadania wymaga przede wszystkim uważnej lektury obu wskazanych w arkuszu tekstów i dokonania syntezy zawartych w nich informacji. W rozwiązaniu należy rozstrzygnąć, czy oba teksty mówią o tej samej przyczynie zainteresowania człowieka kosmosem. Aby wypowiedź była wyczerpująca, w uzasadnieniu należy podać dowody, odwołując się zarówno do tekstu Sagana, jak i do tekstu Trepczyńskiej.

Zadanie 3

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga w pierwszej kolejności odnalezienia właściwych informacji w tekście Carla Sagana, na podstawie których należy wyjaśnić, dlaczego „nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa”. W drugiej kolejności należy w tekście Marty Trepczyńskiej znaleźć informacje o ograniczeniach w eksplorowaniu kosmosu i porównać je z ograniczeniami wskazanymi przez Sagana. Zadanie wymaga odnalezienia właściwych informacji w obu tekstach i zestawienia ich ze sobą w odpowiedzi.

Zadanie 4

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga zapoznania się ze stwierdzeniami podanymi w tabelce i zbadania ich prawdziwości lub fałszu w odniesieniu do tekstów załączonych do zadania. Stwierdzenia zaproponowane w tabelce dotyczą przede wszystkim zagadnień językowych.

Aby ocenić prawdziwość pierwszego stwierdzenia, należy przypomnieć sobie, jaką rolę może pełnić użycie czasowników w pierwszej osobie czy to w tekście popularnonaukowym, czy literackim. Trzeba pamiętać, że tego typu zabieg stosowany jest wtedy, gdy narrator lub autor pragnie nawiązać bliższy kontakt z czytelnikiem.

Aby ocenić prawdziwość drugiego stwierdzenia, należy przypomnieć sobie, czym jest słownictwo wartościujące. Tego typu wyrazy (w tym również przymiotniki) całe oraz zwroty służą wyrażaniu oceny osoby mówiącej – zarówno pozytywnej, jak i negatywnej, np. piękny kwiat, brzydka pogoda.

Zadanie 5

Notatka syntetyzująca wymaga przedstawienia stanowiska autorów obu tekstów wobec zagadnienia, które przedstawione zostało w temacie notatki. Wymaga ona zatem bardzo wnikliwej lektury tekstów i wyboru z nich tych informacji, które będą zgodne z tematem. Ważne jest, aby wykazać podobieństwa i różnice między obu tekstami w zakresie danego zagadnienia. Co więcej, notatka musi być zgodna z treścią obu tekstów, a jednocześnie zwięzła i na odpowiednim poziomie uogólnienia – więc z obu tekstów należy wyselekcjonować jedynie kluczowe informacje. Trzeba pamiętać także o tym, że jest to zadanie, w którym egzaminatorzy będą oceniać poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Podczas oceniania zadania pod uwagę brana jest również liczba wyrazów – przekroczenie limitu lub jego nieosiągnięcie skutkuje utratą punktu.

Aby ułatwić sobie napisanie notatki syntetyzującej, warto zapamiętać pewien schemat jej kompozycji. Najpierw określamy tematykę tekstów (zgodną z tematem notatki), a następnie pokazujemy, jak oba teksty wiążą się z tematem. W dalszej kolejności przedstawiamy stanowisko pierwszego, a następnie drugiego autora. Na koniec podkreślamy, w której kwestii autorzy są zgodni lub w jakim zakresie ich stanowiska się różnią.

Do napisania notatki syntetyzującej de facto przygotowują wcześniejsze zadania z testu Język polski w użyciu. Już podczas pierwszej lektury tekstów warto zaznaczać w nich najistotniejsze informacje. Samą natomiast notatkę można najpierw napisać w brudnopisie na końcu arkusza, aby móc ją przeredagować w razie przekroczenia limitu wyrazów.

Zadanie 6

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga od ucznia uważnej lektury podanych fragmentów wierszy, a następnie dopasowanie do nich właściwych imion postaci mitologicznych. W tym przypadku konieczna jest znajomość nie tylko imion postaci z mitologii, ale również ich życiorysu czy wykonywanych funkcji, ponieważ te informacje znajdują się w przytoczonych fragmentach wierszy i ich rozpoznanie sugeruje poprawną odpowiedź.

Zadanie 7.1

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, należy w pierwszej kolejności przeczytać uważnie załączone fragmenty wierszy. Postawy życiowe zaproponowane w obu utworach są różne. Fragment Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią zaleca życie w ascezie, natomiast w wierszu Jana Andrzeja Morsztyna czytelnik znajduje sugestię, by czerpać z życia pełnymi garściami. W rozwiązaniu zdania należy odwołać się do obu tekstów. Uwaga: mylący może być fakt, że oba teksty mówią o śmierci jako nieuchronnym kresie żywota. Trudność może sprawić również język tekstów, ale należy wesprzeć się załączonymi do wierszy przypisami.

Zadanie 7.2

Poprawne rozwiązanie tego zadania wymaga wykorzystania wiedzy pozalekturowej, w tym przypadku wiedzy o światopoglądzie epoki średniowiecza. W rozwiązaniu należy podać nazwę epoki, a następnie zestawić informacje zawarte w Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią ze światopoglądem średniowiecza, np. teocentryzmem czy zaleceniami życia w ascezie.

Zadanie 8.1

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga jedynie uważnej lektury załączonego utworu Jana Kochanowskiego. Ze względu na to, że jest to tekst staropolski, należy skorzystać z załączonych do zadania przypisów. W odpowiedzi trzeba sformułować dwa argumenty, którymi autor przekonuje rządzących, aby zawsze mieli na względzie dobro społeczeństwa. W przywołanym fragmencie utworu przywołane są przede wszystkim dwa argumenty: rządzący otrzymali władzę od Boga, a więc przed Bogiem będą zdawać sprawę z tego, jak rządzili; historia uczy, że występki rządzących nie raz doprowadziły do upadku całych miast i cesarstw.

Zadanie 8.2

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga uzupełnienia tabeli o właściwe elementy. W pierwszym wierszu tabeli należy epitet z tekstu Kochanowskiego. Wybór epitetów jest dość duży, np. ludzką, Bożym, Boże, własne, szerokie. W drugim wierszu tabeli należy wpisać nazwę środka retorycznego, którego przykład już podano. Jest to oczywiście apostrofa. Rozwiązanie zadania wymaga więc znajomości i umiejętności wskazania w tekście podstawowych środków retorycznych – epitetu i apostrofy.

Zadanie 9

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga przede wszystkim uważnej lektury obu załączonych tekstów. Ułatwieniem z pewnością będzie w tym przypadku znajomość historii pani Rollisonowej i jej syna z III cz. Dziadów Adama Mickiewicza. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy obraz matek w obu zamieszczonych tekstach jest podobny. Rozstrzygnięcie trzeba poprzeć dwoma argumentami, z których każdy będzie odnosił się obu tekstów, co może stanowić pewną trudność. Należy zauważyć, że obrazy matek są podobne, jednak nie identyczne. Pani Rollisonowa nie może zobaczyć syna, matka z wiersza Wittlina widzi ciało powieszonego syna. Pani Rollisonowa gwałtownie demonstruje swoje emocje, matka z wiersza Wittlina cierpi w milczeniu.

Zadanie 10.1

Aby poprawnie rozwiązać to zadanie, niezbędna jest szczegółowa znajomość aktu II Wesela Stanisława Wyspiańskiego, a przede wszystkim wiedza o tym, jakie zjawy pojawiają się tej części utworu i do kogo przychodzą.

Zadanie 10.2

Aby poprawnie rozwiązać to zdanie, niezbędna jest znajomość rozbudowanej symboliki wykorzystanej przez Stanisława Wyspiańskiego w Weselu. Zadanie wymaga zatem znajomości nie tylko samej lektury, ale również kontekstów pozalekturowych umożliwiających właściwe odczytanie przesłania Wesela. W tym konkretnym przypadku należy wiedzieć, że Rycerz to Zawisza Czarny z Grabowa, uczestnik bitwy pod Grunwaldem, symbol siły, odwagi, patriotyzmu, męstwa. Warto pamiętać, że przychodzi on do Poety, którego pierwowzorem był Kazimierz Przerwa-Tetmajer, główny przedstawiciel dekadentyzmu w literaturze polskiej – prądu charakteryzującego się poczuciem niemocy, pesymizmu oraz kryzysem wartości.

Zadanie 11

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga przede wszystkim uważnej lektury wiersza Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, jednakże w tym przypadku, aby udzielić dobrej odpowiedzi, pomocna okaże się również znajomość kontekstu, w którym utwór powstał, a także losów Pokolenia Kolumbów, którego reprezentantem był Baczyński. Warto zwrócić uwagę na datę, którą autor zamieścił pod tekstem – to ona przede wszystkim powinna naprowadzić na właściwy kontekst. Sformułowanie „przejdziem w mit” sugeruje, że przedstawiciele Pokolenia Kolumbów, w tym autor i jego ukochana, do której zwraca się w wierszu, mają świadomość zbliżającej się śmierci i są przekonani, że staną się częścią legendy, historii, mitu.

Zadanie 12

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga interpretacji elementów materiału graficznego, a także właściwego rozumienia problematyki powieści George’a Orwella Rok 1984. Uczeń musi wybrać dwa elementy grafiki, np. oko w centrum plakatu, samotny człowiek na tle miasta, drut kolczasty otaczający człowieka, barwa czerwona, a następnie wyjaśnić sens tych elementów w kontekście całego utworu. Odpowiedź wymaga szczegółowego objaśnienia elementów.

Zadanie 13

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga znajomości konwencji groteskowej i sposobów jej zastosowania przez Sławomira Mrożka w Tangu. Warto zwrócić uwagę, że groteska łączy ze sobą elementy tragizmu i komizmu. Tę wiedzę należy wykorzystać podczas lektury załączonego fragmentu Tanga i zastanowić się, gdzie można dostrzec elementy tragiczne, a gdzie komiczne. Tragiczna w załączonym fragmencie jest śmierć babci, komiczne natomiast są reakcje pozostałych członków rodziny na to smutne wydarzenie. Przykładów tych reakcji jest tu kilka, np. wypowiedź Stomila, który uważa, że śmierci nigdy nie brał pod uwagę. Komiczne jest też zachowanie umierającej – sama kładzie się na katafalku. W odpowiedzi należy wyjaśnić, na czym polega groteskowy charakter przedstawionej sytuacji, a następnie zilustrować wypowiedź jednym przykładem.

Zadanie 14

Poprawne rozwiązanie zadania wymaga w pierwszej kolejności uważnej lektury utworu Zbigniewa Herberta, a następnie zestawienia przedstawionego w nim obrazu Prometeusza z pierwowzorem mitologicznym. Trzeba zatem znać również historię mitologiczną. W odpowiedzi należy zdecydować, czy postawa starego Prometeusza z utworu Herberta jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem, a następnie sformułować uzasadnienie, odwołujące się zarówno do załączonego utworu, jak i do mitu. Znajomość historii z mitologii pozwoli zorientować się, że postawy Prometeusza w obu tekstach są odmienne.

Zadanie 15

Napisanie dobrej rozprawki wymaga uważnego przeanalizowania tematu pracy oraz wymogów sformułowanych w poleceniu: odwołania do wybranej lektury obowiązkowej, innego utworu literackiego (może być to również utwór poetycki) oraz do wybranych kontekstów (czyli minimum dwóch).

Oba tematy: Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka oraz Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka? są bardzo szerokie, dlatego w obu przypadkach niezbędne jest zawężenie swoich rozważań do jednego lub kilku aspektów zagadnienia. Wieloaspektowość zagadnienia można podkreślić we wstępnie do rozprawki. Ważne jest odpowiednie sformułowani tezy – powinna być zawężona i konkretna. Do tak zawężonej tezy dobieramy stosowne lektury.

Należy pamiętać o wyborze właściwych kontekstów – historycznego, filozoficznego, historycznoliterackiego, biograficznego itd. Jako kontekst można wykorzystać też inny tekst literacki.

Wykorzystane konteksty muszą być funkcjonalne, co oznacza, że ich dobór pozwala na pogłębienie rozważań nad tematem rozprawki lub przykładami podanymi z lektur.