Przykładowa realizacja

Dojrzewanie człowieka polega na kształtowaniu się jego postawy życiowej, systemu wartości i charakteru. Podczas rozwoju każdy określa swą filozofię, akceptuje ogólnie przyjęte normy etyczne i społeczne. Wkraczając w dorosłość czuje, że wie, kim jest i czego pragnie od życia. Często się jednak zdarza, że wydarzenia, których stanie się uczestnikiem, poddadzą go próbie i dopiero po tym sprawdzianie będzie mógł ostatecznie stwierdzić, jakim jest człowiekiem. Doświadczenia i wyzwania, jakie stawia przed ludźmi życie, pozwalają odkryć prawdę o sobie, czasem potwierdzając wartość i siłę, innym razem rozczarowując i uzmysławiając słabości.

Czasem człowiek sam pragnie podjąć wyzwanie, by poddać się próbie i dowiedzieć się, czy jest taki, jak sądzi. Tak zdecydował główny bohater powieści F. Dostojewskiego „Zbrodnia i kara” Rodion Raskolnikow. Młody student, żyjąc w biedzie i obserwując ją wokół siebie, stworzył własną filozofię. Uznał, że jednostka wybitna ma prawo postępować niemoralnie, postawić się ponad przyjętymi normami etycznymi i społecznymi, jeśli swym postępowaniem zapewni polepszenie świata. Wskazał wśród ludzi bezwartościowe „wszy”, zaś siebie pragnął uznać za „Napoleona”, wybitnego i zdolnego do wielkich czynów, w tym także do zbrodni. Chciał sprawdzić, czy spełnia swe własne oczekiwania. Wyzwaniem, stanowiącym próbę, miało stać się zabicie lichwiarki Alony, przez którą wielu biedaków popadało w jeszcze większą nędzę. Skradziony jej majątek rozdany ubogim miał zmienić ich los a dokonanie tego czynu utwierdziłoby Rodiona w przekonaniu, że jest „Napoleonem”, jak pragnął wierzyć. Bohater popełnia wprawdzie zaplanowaną zbrodnię na lichwiarce oraz jej siostrze, ale traci panowanie nad sobą, wpada w panikę a potem, dręczony wyrzutami sumienia, prawie popada w obłęd. Podjęte wyzwanie uzmysłowiło mu, że nie potrafi zrealizować założeń własnej filozofii, co uznał za słabość. W rozmowie z Sonią dał wyraz swemu rozczarowaniu samym sobą. Próba zakończyła się dla bohatera klęską, choć tak naprawdę pokonana została zła filozofia, a zatryumfowała prawdziwa moralność. Sprawdzian wykazał jednak, że Rodion nie jest taki, za jakiego się uważał.

Innym ludziom to los każe sprawdzić się w konfrontacji z przeciwnościami. Dramatycznie trudnym doświadczeniem dla podmiotu lirycznego trenów Jana Kochanowskiego stała się śmierć maleńkiej córki Urszulki. Strata dziecka była czymś, z nienaturalnością i okrucieństwem czego ojciec nie potrafił się pogodzić. Bezsilność wobec losu, którego nie może zmienić i wielkie cierpienie, jakie potęgowała miłość do dziecka oraz tęsknota za nim ukazana w trenach VII i VIII stała się sprawdzianem siły filozofii życiowej wyznawanej przez bohatera oraz jego wiary. W trenie IX mówi on wprost, że pod wpływem nieszczęścia, jakie go spotkało, załamał się jego światopogląd. Nie potrafi czerpać siły ze stoicyzmu, którego założenia przyświecały mu przez całe życie. Mądrość nie pomaga mu zachować spokoju w obliczu cierpienia, jak nauczali starożytni filozofowie. Tren X odkrywa także kryzys wiary, gdyż zrozpaczony ojciec nie wie, gdzie podziewa się dusza zmarłej i czy w ogóle istnieje. Nie chce uznać chrześcijańskiej prawdy o życiu wiecznym. Mimo tak wielkiego upadku bohater potrafi jednak powstać i powrócić do swych przekonań i wartości. Dzieje się to w trenie XIX, gdy ukazuje mu się zmarła matka z Urszulką. Ojciec odzyskuje stoicki spokój oraz wiarę, czuje, że da radę stawić czoła rzeczywistości i dalszemu życiu. Próba, której poddała go osobista tragedia, zakończyła się pomyślnie i potwierdziła siłę jego życiowej postawy.

Dokładnie taki sam sprawdzian musiał zdać sam Jan Kochanowski. Ten wykształcony we Włoszech humanista, wyznawca stoicyzmu i epikureizmu, które to filozofie ukazywał na przykład we fraszkach, tłumacz biblijnych psalmów i autor pięknego hymnu wielbiącego dobroć Boga „Czego chcesz od nas, Panie…” doświadczony śmiercią ukochanej Urszulki przeżył załamanie światopoglądu. Dał temu wyraz pisząc cykl XIX trenów, ukazujących kryzys jego religii i filozofii. Utwory te stały się jednak sposobem wyjścia z trudnej sytuacji, poety nie załamało okrutne doświadczenie, do końca życia pisał przepełnione wyznawanymi wcześniej wartościami pieśni i fraszki. Zwycięsko wyszedł z tej wielkiej próby.

Jednym z największych wyzwań i najtrudniejszych doświadczeń w XX wieku była II wojna światowa i jej okrucieństwa. Stała się ona sprawdzianem dla wielu bohaterów literackich, ale przede wszystkim żyjących podczas niej ludzi. Niektórzy udowodnili sobie i innym, że są wspaniałymi osobami, gotowymi raczej zginąć, niż wyrzec się wyznawanych przez siebie wartości. Przykładem może być Janusz Korczak, który całe swe życie poświęcił dzieciom, pisząc dla nich utwory oraz opracowując koncepcje pedagogiczne. Zamknięty w getcie nie tylko zajął się sierotami, ale także poszedł z nimi dobrowolnie do komory gazowej, choć proponowano mu uwolnienie. Zagrożenie życia i obcowanie z wszechobecnym okrucieństwem nie potrafiło go złamać ani zmienić. Bohatersko wyszedł z najtrudniejszej próby potwierdzając, że jest dokładnie taki, jak zawsze pragnął.

Doświadczenia i wyzwania są niezbędne, by człowiek mógł odkryć prawdę o samym sobie. To, co napotyka na swej drodze i jak sobie z tym radzi określa, jaką jest osobą. Czasem utwierdza go w przekonaniu o swej sile i niezłomności, innym razem obnaża słabości i powoduje rozczarowanie. Sprawdzian ten pomaga jednak w życiu, gdyż „tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono”, jak mówi w swym wierszu Wisława Szymborska.

(786 słów)

Przykładowa realizacja

Czasem gdy śpimy śnią nam się pewne historie, niektóre z nich potrafimy sobie przypomnieć po przebudzeniu. Wizje te są niekiedy tak wyraziste, że uznajemy, iż ukazują nam nasze pragnienia, marzenia lub lęki. Bywa, że wracają w nich jakieś wspomnienia lub dawne myśli. Zależnie od przeżyć, nastroju czy życiowej historii człowieka sny mogą być pogodne i stawać się źródłem przyjemności, dawać ukojenie w codziennych trudach lub męczyć i sprowadzać lęk a nawet cierpienie.

Niejednoznaczny charakter ma tytułowy dziwny sen ukazany w wierszu Adama Asnyka. Podmiot liryczny to prawdopodobnie zakochany mężczyzna, pragnący na zawsze pozostać ze swą wybranką. Śni zatem swe marzenie, w którym są oni na zawsze połączeni, on stając się skałą na brzegu jeziora, a ona muskającą go falą. Świadomość, że ukochana wciąż będzie przy nim, jest tak kojąca dla osoby mówiącej, że gotowa jest nawet pogodzić się z myślą, iż miłość ta w pewnym sensie doprowadzi do zagłady. Mężczyzna rozumie, że regularnie podmywana przez wodę skala w końcu upadnie, ale liczy się tylko to, że w ramiona ukochanej. Prawdopodobnie także na jawie gotowy jest poświęcić wszystko w imię uczucia, zatem godzi się z ryzykiem również we śnie. Sen jest wyrazem pragnień podmiotu lirycznego i mimo, iż wyraża pewien lęk, staje się dla niego źródłem przyjemności i ukojenia.

Marzenia i lęki bohatera prezentuje także sen Senatora, ukazany w „Dziadach” cz. III Adama Mickiewicza. Carski urzędnik pragnie łaski swego władcy, gdyż rozumie, że tylko ona może poprawić jego sytuację. Jednocześnie jednak jako poddany totalitarnego despoty wciąż czuje się niepewny i zagrożony. Wszystkie te emocje sprowadzają na Senatora koszmar. Doświadcza w nim na początku łaski cara, otrzymuje order i nagrodę. Poprawia to jego pozycję na salonach. Gdy się w nich pojawia, otaczają go pochlebcy, każdy pragnie rozmowy z nim. Wystarczy jednak, że przybywa władca i niechętnie spogląda na nieszczęśnika, żeby jego los się odmienił. Wszyscy go unikają, bojąc się niełaski cara, śmieją się i drwią za jego plecami, pozostaje osamotniony i przerażony. Sen ten tak wystraszył Senatora, że spadł on z łóżka. Ukazywał jego największe lęki i stał się nieprzyjemnym doświadczeniem, sprowadzając na bohatera niepokój i cierpienie.

Przykładem snu niosącego wyłącznie ukojenie jest ten opisany w terenie XIX Jana Kochanowskiego. Zbolały ojciec, który długo opłakiwał swą zmarłą córeczkę Urszulkę, wreszcie zasnął zmęczony i doświadczył pięknego sennego widzenia. Ukazała mu się nieżyjąca od dawna matka, trzymając na ręku jego dziecko. Opowiedziała mu, jak wielkich rozkoszy doświadczają obie w niebie i uświadomiła, że przedwczesną śmiercią córka uniknęła wielu ziemskich cierpień, chorób i strat. W końcu zaleciła synowi zakończenie żałoby i szukania wsparcia w sile rozumu i filozofii, którą wyznawał i upowszechniał w swych księgach przez wiele lat. Podmiot liryczny doświadczył ukojenia, poczuł się uspokojony i obudził znacznie silniejszy.

Sny miały także pogłębić charakterystykę bohaterów w powieściach realistycznych i były w nich chętnie wykorzystywane. Najczęściej ukazywały lęki i obawy, które tkwiły w podświadomości bohaterów, łatwiej dochodząc do głosu podczas śnienia niż na jawie. W takiej funkcji występują one na przykład w „Lalce” Bolesława Prusa, gdy sen Izabeli obrazuje jej zaniepokojenie zabiegami Wokulskiego, a sen Rzeckiego – obawę o przyszłość Stacha zaangażowanego nadmiernie w uczucie do arystokratki. Także w powieści Fiodora Dostojewskiego „ Zbrodnia i kara” sen męczy Rodiona, choć tym razem jest wynikiem traumatycznych wspomnień. Silniejsze wydają się być negatywne emocje i to one rzutują na sny, które stają się częściej źródłem strachu i męki.

To, jaki charakter mają nasze sny i jakie emocje w nas wywołują zależy od wielu czynników. Zarówno psychologowie, jak i artyści często uważają, że objawia się w nich nasza podświadomość, to, z czego nie zdajemy sobie sprawy, tłumimy w sobie, pragniemy i się lękamy. Jeśli w snach zobrazują się głównie obawy i złe wspomnienia, staną się one źródłem strachu i cierpienia. Jeśli jednak pozwolą nam zobaczyć nasze marzenia i pragnienia, mogą dostarczy wiele przyjemności i dać ukojenie.